Δευτέρα, 28 Φεβρουαρίου 2011

Προγράμματα ποικίλων δράσεων στα σχολεία της χώρας με τίτλο: «Παπαδιαμάντης - Ελύτης - Γκάτσος - Τσίρκας: 100 χρόνια μετά!».


Τη φετινή χρονιά συμπληρώνονται 100 χρόνια από το θάνατο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και ταυτόχρονα 100 χρόνια από τη γέννηση των Οδυσσέα Ελύτη, Νίκου Γκάτσου και Στρατή Τσίρκα.

Το υπουργείο Παιδείας, προωθεί, ενθαρρύνει και υποστηρίζει ένα πρόγραμμα ανάπτυξης ποικίλων δράσεων στα σχολεία της χώρας με τίτλο: «Παπαδιαμάντης - Ελύτης - Γκάτσος - Τσίρκας: 100 χρόνια μετά!».

Αύριο, θα δοθεί συνέντευξη Τύπου από την πολιτική ηγεσία του υπουργείου και θα γίνει η παρουσίαση πρωτοβουλίας, με στόχο οι μαθητές, αλλά και συνολικά η σχολική κοινότητα, να δημιουργήσουν συλλογικά ή ατομικά καλλιτεχνικά έργα κάθε μορφής και να τα παρουσιάσουν, με διάφορους τρόπους, μαζί με τους δασκάλους και καθηγητές τους.

Με τη βοήθεια και τη συνδρομή του Πανελλήνιου Σχολικού Δικτύου, η Εκπαιδευτική Τηλεόραση δημιούργησε την πλατφόρμα www.i-create.gr, όπου θα φιλοξενηθεί το υλικό των σχολείων, μαζί με σημαντικό υποβοηθητικό υλικό.

Τα έργα που θα προκριθούν, κατόπιν διαδικτυακού διαγωνισμού, θα παρουσιαστούν σε ειδική εκδήλωση όπου θα διακριθούν σχολεία, μαθητές και εκπαιδευτικοί.
ΠΗΓΗ: Newsbeast.gr

Βίντεο της NASA με μια ακόμα «τερατώδη» έκρηξη στον Ήλιο


ΚΛΙΚ ΣΤΟΝ ΤΙΤΛΟ


Ουάσινγκτον

Η Γη ευτυχώς δεν θα βρεθεί στο διάβα του:
Ένας πίδακας πλάσματος που εκτινάχθηκε από την επιφάνεια του Ήλιου καταγράφηκε από διαστημικό παρατηρητήριο της NASA, η οποία πάντως διαβεβαίωσε ότι ο πλανήτης δεν απειλείται.

Το βίντεο εικονίζει την εξέλιξη ενός «τερατώδους» ηλιακού εξάρματος: ενός πίδακα υπέρθερμου, ιονισμένου αερίου που πηγάζει από μια ηλιακή κηλίδα. Ένα μέρος του υλικού πέφτει πίσω στην οργισμένη επιφάνεια του άστρου, ενώ το υπόλοιπο αρχίζει ένα αιώνιο ταξίδι στο Διάστημα, με ταχύτητα μερικών εκατοντάδων χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο.

Το βίντεο συναρμολογήθηκε από φωτογραφίες που λαμβάνονταν ανά 24 δευτερόλεπτα στο άκρο του υπεριώδους φάσματος. Το φαινόμενο, συνολικής διάρκειας 90 λεπτών, καταγράφηκε στις 24 Φεβρουαρίου από το Παρατηρητήριο Ηλιακής Δυναμικής (SDO).

Αν η έκρηξη είχε συμβεί μερικές μέρες νωρίτερα ή αργότερα, ο πίδακας πλάσματος θα μπορούσε να χτυπήσει τη Γη και να προκαλέσει διακοπές στις ραδιοεπικοινωνίες, ή ακόμα και εκτεταμένα μπλακάουτ.

Ειδικοί προειδοποιούν ότι ο κίνδυνος των ηλιακών εκρήξεων πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη: «Το θέμα δεν είναι το εάν θα συμβεί, είναι το πότε και το πόσο μεγάλη θα είναι» είχε δηλώσει πρόσφατα η Τζέιν Λουμπτσένκο, επικεφαλής της αμερικανικής Υπηρεσίας Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (NOAA).

Οι ηλιακές εκλάμψεις αυξάνονται σε συχνότητα το τελευταίο διάστημα, καθώς ο Ήλιος πλησιάζει στο αποκορύφωμα της δραστηριότητάς του, η οποία ακολουθεί έναν κύκλο με περίοδο 11 ετών. Το λεγόμενο ηλιακό μέγιστο αναμένεται γύρω στο 2013.

ΠΗΓΗ: KOSMOS


ΦΩΤΟ: NASA

Βλέπε ανάρτηση της 22 Φεβρουαρίου 2011: "Solar storm 'could cause more damage than Hurricane Katrina'"

Les émeutes grecques de 2008 à la lumière du mythe d'Antigone




BRUZ (ILLE-ET-VILAINE) ENVOYÉE SPÉCIALE - Grâce au festival Mettre en scène, piloté chaque année en novembre par le Théâtre national de Bretagne, nos amis bretons ont souvent la chance de voir avant leur venue à Paris des créations européennes de premier plan. Ce fut le cas à

l'automne 2010 avec Alexis, une tragédie grecque, spectacle percutant de l'excellente compagnie italienne Motus, que l'on a ainsi pu découvrir au Grand Logis, à Bruz, dans la banlieue de Rennes, et qui arrive à la Grande Halle de La Villette, à Paris.

Athènes, 6 décembre 2008. Un jeune homme de 15 ans, Alexandros Grigoropoulos, est tué par balles par un agent de police. Dans un contexte social et politique déjà tendu, cette mort déclenche une vague d'émeutes sans précédent dans le pays depuis la chute de la dictature, en 1974.
La police prétend qu'Alexandros, avec une trentaine d'autres jeunes, a lancé des pierres et un cocktail Molotov sur une voiture de police. Une vidéo amateur vient contredire cette version, accréditant la thèse d'une altercation verbale entre deux jeunes et la police. Athènes s'embrase. Alexandros devient l'icône d'une jeunesse révoltée par la corruption et l'impuissance des politiques.
Voilà le point de départ de ce spectacle dont l'originalité et la réussite tiennent dans le cocktail explosif entre théâtre documentaire et dimension mythique : c'est en effet au regard d'Antigone, figure par excellence de la révolte adolescente face à l'arbitraire du pouvoir, que sont placés les événements d'Athènes.


Un an après le drame, Enrico Casagrande et Daniela Nicolo, les animateurs et metteurs en scène de la compagnie Motus, se rendent dans la capitale grecque. L'insurrection de décembre 2008 a été recouverte par une couche opaque d'amnésie. Ils mènent une enquête, retrouvant des témoins, traquant et filmant sur la peau de la ville les traces des événements : pendant la révolte, les murs d'Athènes s'étaient couverts de graffitis et de dazibaos politiques, remplaçant des journaux auxquels les manifestants ne croyaient plus.
De tout cela, Motus fait un spectacle qui recrée remarquablement l'atmosphère d'urgence, de tension, de ces journées d'Athènes, mais qui ne s'en tient pas là : Enrico Casagrande et Daniela Nicolo font du théâtre, pas une enquête journalistique. Et ce théâtre compose une partition aussi poétique que politique, en procédant par choc d'éléments hétérogènes.
Le jeu physique, intense, des acteurs-performeurs - notamment l'incroyable Silvia Calderoni - dialogue avec les images qui, ici, sont magnifiquement utilisées. Ces images ne sont pas seulement celles des émeutes ou des témoins, mais celles d'une campagne grecque immémoriale, que Casagrande et Nicolo filment en partant sur les traces de l'héroïne de Sophocle : "A Thèbes, il n'y a rien, mais il y a une rue Antigone", font-ils remarquer dans ce spectacle qui dessine aussi une réflexion sur la mémoire, l'empreinte de ce qui, en apparence, est effacé.
Ces images sont projetées depuis un appareil installé sur une table roulante, ce qui permet de les faire bouger dans un espace superbement maîtrisé, de varier les cadres, les angles, etc. Et puis, dans ce théâtre hybride, brûlant, les metteurs en scène décident tout à coup de calmer le jeu.

Retour au théâtre pur et simple avec la grande scène d'affrontement entre Antigone et Créon, que l'on a rarement vue aussi bien jouée : elle éclate avec d'autant plus d'acuité et d'actualité que Motus a choisi l'Antigone très politique de Bertolt Brecht, écrite (en 1947) par le dramaturge allemand pour montrer "la signification du recours à la force quand l'Etat tombe en décadence".
Là est le coeur de la réflexion de ces artistes italiens, effarés par l'état de déliquescence de leur propre pays. Ce que nous disent Enrico Casagrande et Daniela Nicolo, c'est qu'il va peut-être falloir compter, à l'heure où ce sont les jeunes des pays arabes qui se soulèvent, avec les Antigone et les Polynice d'aujourd'hui.
________________________________________

Alexis, une tragédie grecque, par la compagnie Motus, sous la direction -d'Enrico Casagrande et Daniela Nicolo. Grande Halle de La Villette, 211, avenue Jean-Jaurès, Paris 19e. Mo Porte-de-Pantin. Tél. : 01-40-03-75-75. Du 1er au 12 mars. Mardi, mercredi, vendredi et samedi à 20 h 30 ; jeudi à 19 h 30. De 10 € à 16 €. Villette.com
LE MONDE

Την Τετάρτη ανοίγει τις πύλες του το Ελληνικό Μουσείο Αυτοκινήτου




Ένα από τα οχήματα που θα έχουν την ευκαιρία να δουν όσοι επισκεφθούν το Μουσείο (Φωτογραφία: ΑΠΕ )
________________________________________
Την προσεχή Τετάρτη, 2 Μαρτίου 2011 αναμένεται να ανοίξει τελικά τις πύλες του το Ελληνικό Μουσείο Αυτοκινήτου, το οποίο βρίσκεται στο καινούργιο εμπορικό κέντρο του ομίλου Χαραγκιώνη, «Athenian Capitol», επί των οδών Γ' Σεπτεμβρίου, Ιουλιανού και Πατησίων, στο κέντρο της Αθήνας.

Σε πρώτη φάση θα εκτεθούν στο μουσείο 110 αυτοκίνητα από τα συνολικά 294 που αριθμεί σήμερα η συλλογή. Το αρχαιότερο αυτοκίνητο της συλλογής που θα εκτίθεται στο Μουσείο είναι μια πυροσβεστική αντλία του 1895 ουγγρικής προέλευσης και το νεότερο είναι μια Ferrari 308 GTS του 1980.

Μεταξύ άλλων, στο μουσείο θα εκτίθεται η Mercedes 300 SL Gullwing του Πωλ Νιούμαν, η Chrysler Ιmperial κατασκευής 1959 που ανήκε στον Ρόμπερτ Πλαντ, μέλος του φημισμένου αμερικανικού ροκ συγκροτήματος Led Ζeppelin, η Lancia Αurelia κατασκευής 1953, προσωπικό αυτοκίνητο του Lorenzo Βandini (διάσημου οδηγού της Formula 1).

Επίσης, η Cadillac Seville Gucci του 1979, με εσωτερική και εξωτερική διακόσμηση ειδικά σχεδιασμένη από τον Οίκο Gucci, η Chevrolet Corvette Stingray, η γνωστή «στρίγγλα» με την οποία ο αείμνηστος Τζόνι Πεσμαζόγλου κέρδισε πολλά ελληνικά πρωταθλήματα και αποτελεί ευγενική προσφορά της οικογένειάς του, καθώς και αυτοκίνητα που ανήκαν σε δούκες (π. χ η Αston Martin Lagonda που ανήκε στο Δούκα του Westminster), βαρόνους και μέλη της Βουλής των Λόρδων.

Στις καθημερινές λειτουργίες του μουσείου περιλαμβάνεται και πρόγραμμα οδικής ασφάλειας για μαθητές της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης καθώς επίσης και προσομοιωτής F1 για τους μεγαλύτερους και τους επίδοξους οδηγούς αγώνων.

Στους χώρους του μουσείου υπάρχει επίσης ένα αμφιθέατρο 200 θέσεων, το οποίο θα λειτουργεί ως χώρος συνεδρίων, παρουσιάσεων και εκπαίδευσης, ενώ το βράδυ θα μετατρέπεται σε κινηματογραφική αίθουσα 3D.

Το μουσείο θα είναι ανοιχτό για το κοινό από Τρίτη έως Παρασκευή από τις 12: 00 – 20:00, Σάββατο 10: 00 – 20: 00 και Κυριακή 10: 00 – 18:00.

Η επίσημη τελετή εγκαινίων του Ελληνικού Μουσείου Αυτοκινήτου θα πραγματοποιηθεί πριν το Πάσχα, στην οποία θα λάβουν χώρα και τα αποκαλυπτήρια ενός μοναδικού αυτοκινήτου, σχεδιασμένου από την Acropole Design, τη σχεδιαστική ομάδα του Ομίλου Χαραγκιώνη.
Newsroom ΔΟΛ

«Ο Γεώργιος Παπανδρέου θεωρούσε τον Ανδρέα προβοκάτορα άνευ αιτίας»





ΡΟΜΠΕΡΤ ΚΙΛΙ (πρώην αμερικανός πρέσβης στην Αθήνα)

Στον ΓΙΑΝΝΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ
Ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ, με αφορμή την πρόσφατη κυκλοφορία του βιβλίου του «Η αμερικανική πρεσβεία και η κατάρρευση της δημοκρατίας στην Ελλάδα, 1966-1969» από τις εκδόσεις Πατάκη, θυμάται τα ταραγμένα χρόνια της δικτατορίας όταν υπηρετούσε ως διπλωματικός υπάλληλος στην πρεσβεία των ΗΠΑ στην Αθήνα και μιλάει για όσους γνώρισε τόσο τότε όσο και αργότερα, στα χρόνια του ως πρέσβης -πλέον-των ΗΠΑ στην Ελλάδα, τη δεκαετία του '80: τον Γεώργιο και τον Ανδρέα Παπανδρέου, τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, τον Αντώνη Σαμαρά, τον Κάρολο Παπούλια, τον Γιάννη Καψή κ.ά.
Ηρθατε στην Ελλάδα ως διπλωματικός υπάλληλος στην αμερικανική πρεσβεία. Ποια ήταν τότε η γενική ατμόσφαιρα στη χώρα; Γράφετε στο βιβλίο σας πως είχατε την αίσθηση ότι η CIA είχε μεγαλύτερη επαφή με τους πολιτικούς παράγοντες της χώρας απ' ό,τι οι άνθρωποι της πρεσβείας.
«Νομίζω ότι το σημαντικό της υπόθεσης είναι ότι οι της CIA είχαν δημιουργήσει στην Ελλάδα το ελληνικό ισοδύναμό τους, την ΚΥΠ. Αλλά η ΚΥΠ ήταν στρατιωτική οργάνωση, ενώ η CIA πολιτική. Και το ελληνικό πραξικόπημα των συνταγματαρχών βασίστηκε στην ελληνική ΚΥΠ, για την οποία δούλευαν ο Παπαδόπουλος, ο Μακαρέζος κ.ά. Η CIA συνεργαζόταν με την ΚΥΠ και γι' αυτό έμοιαζε να βρίσκεται τόσο κοντά στην ελληνική κυβέρνηση, τον πρόεδρο, τον πρωθυπουργό».
Εμοιαζε λογική αυτή η σχέση;
«Συνέβαινε σε πολλές χώρες όπου οι ΗΠΑ είχαν μετεξελιχθεί σε σημαντικό παράγοντα μέσω των προγραμμάτων βοήθειας, στρατιωτικής, οικονομικής κ.ά. Η Ελλάδα στο τέλος του πολέμου ήταν σε κατάσταση διάλυσης και η αμερικανική επιρροή ήταν πολύ μεγάλη. Ο διευθυντής του προγράμματος βοήθειας ήταν ίσως σημαντικότερος από τον αμερικανό πρέσβη στη χώρα. Συνεπώς δεν ήταν μόνο η CIA, η επιρροή των ΗΠΑ στην Ελλάδα ήταν τεράστια. Αλλά τη δεκαετία του '60, αυτό είχε αλλάξει ιδίως μετά την εκλογή του Κένεντι. Οι οδηγίες από την Ουάσιγκτον ήταν «αφήστε πλέον τους Ελληνες να παίρνουν τις αποφάσεις, έχουν ξανασταθεί στα πόδια τους, συνεπώς δεν χρειάζεται να διοικούμε εμείς τη χώρα, μπορούμε να συνεχίσουμε τη βοήθεια κ.λπ. αλλά σε δεύτερο ρόλο». Οταν εγώ έφτασα στην ΑΘήνα, αυτή ήταν η κατάσταση. Αλλά η CIA παρέμενε επιδραστική επειδή, όπως σας είπα, είχε δημιουργήσει το ελληνικό ισοδύναμό της».
Δεν υπήρχε αντιαμερικανισμός στην Ελλάδα τότε, αυτό λέτε.
«Οχι. Υπήρχε ευγνωμοσύνη για το ότι συντρέξαμε μια πολύπαθη χώρα όπως η Ελλάδα, της προσφέραμε οικονομική βοήθεια, την υποδεχτήκαμε στο ΝΑΤΟ κ.ο.κ.».
Από αντιαμερικανισμό, όμως, διακρινόταν ο Ανδρέας Παπανδρέου, ο οποίος είχε κάνει μεγάλη επιστημονική καριέρα στην Αμερική και είχε ζήσει σχεδόν δύο δεκαετίες εκεί. Ποιες θεωρείτε ότι ήταν οι ρίζες του αντιαμερικανισμού του;
«Ενα κομμάτι ήταν πραγματιστικό ή πολιτικό. Κάποιοι στην Ελλάδα τότε πίστευαν ότι ήταν αμερικανός πράκτορας, ο οποίος είχε σταλεί πίσω στη χώρα του για να ηγηθεί ενός από τα μεγαλύτερα πολιτικά κόμματα. Το οποίο βεβαίως είναι αστείο. Ο Ανδρέας είχε περάσει 20 χρόνια στις ΗΠΑ, ήταν πιο Αμερικανός από πολλούς Αμερικανούς, οπότε είχε να διαχειριστεί αυτό το συναίσθημα. Και υπερέβαλε προκειμένου να προβάλλει την ανεξαρτησία του, να αποδείξει ότι δεν ήταν αμερικανός πράκτορας, αλλά στεκόταν πολύ κριτικά απέναντι στην Αμερική σε θέματα ρατσισμού κ.ά. Κι αυτός ήταν ένας από τους λόγους διαφωνίας με τον πατέρα του, ο οποίος σκεφτόταν ότι αυτός δεν είναι ο σωστός τρόπος για να αποδείξει την ελληνικότητά του. Η αλήθεια είναι ότι είχα ακούσει ανθρώπους να το λένε αυτό, ότι ο Ανδρέας ήταν πράκτορας κ.λπ. Υπήρχαν πολλοί που ήταν εναντίον του και έψαχναν να βρουν τρόπους να τον κατηγορήσουν, αλλά θεωρώ ότι και αυτός ήταν υπερευαίσθητος στο να αποδείξει ότι ήταν πιο Ελληνας από τους Ελληνες».
Πώς θα ορίζατε τη σχέση του Ανδρέα με τον πατέρα του;
«Ο Γεώργιος Παπανδρέου ήταν ένας παραδοσιακός έλληνας πολιτικός και σκεφτόταν, νομίζω, ότι ο γιος του ήταν προβοκάτορας άνευ αιτίας. Θεωρούσε ότι δεν υπήρχε λόγος να επιτίθεται στη βασιλική οικογένεια, τη μοναρχία, το κατεστημένο, ότι θα έπρεπε να είναι πιο πραγματιστής και να ακολουθήσει πιο παραδοσιακούς τρόπους αντί να είναι ριζοσπάστης και να παίρνει ακραίες θέσεις που δεν ήταν απαραίτητες. Ο Γεώργιος Παπανδρέου ήταν πιο συντηρητικός από τον γιο του και σκεφτόταν ότι ίσως έτσι, με το να είναι θορυβώδης, ο Αντρέας δημιουργούσε προβλήματα στο κόμμα. Συνεπώς ήταν μια κόντρα περισσότερο σε θέματα τακτικής παρά σε θέματα των βασικών θέσεων του κόμματος. Ο Ανδρέας έκανε εχθρούς που δεν χρειαζόταν να κάνει».
Χρειαζόταν ο Ανδρέας μια «πατροκτονία» προκειμένου να αποδείξει ότι ήταν αυτόνομος πολιτικά και όχι «γιος του πατέρα του»;
«Σίγουρα ήθελε να δείξει ότι είναι ανεξάρτητος καθώς ανταγωνιζόταν για την ηγετική θέση μέσα στο κόμμα, με ανθρώπους όπως ο Μητσοτάκης κ.ά., αφού γινόταν μάχη για το ποιος θα διαδεχθεί τον "γέρο ηγέτη", οπότε όντως ήθελε να δείξει ότι δεν ήταν απλώς "ο γιος του γέρου ηγέτη" αλλά ένας ανεξάρτητος παράγοντας με ισχυρές ιδέες, δυναμισμό, ενέργεια. Δεν επρόκειτο να κληρονομήσει την ηγεσία του κόμματος απλώς επειδή το όνομά του ήταν Παπανδρέου. Βέβαια τελικά το έκανε, αλλά υπήρχαν και άλλοι ζηλόφθονοι ανταγωνιστές που περίμεναν τριγύρω επί χρόνια για να αναλάβουν την ηγεσία και ξαφνικά εμφανίζεται αυτός ο τύπος έχοντας περάσει τα χρόνια του πολέμου όχι υποφέροντας στην Ελλάδα ή στην εξορία αλλά ζώντας μια καλή ακαδημαϊκή ζωή στις ΗΠΑ. Και μετά, αφού όλα έχουν τελειώσει, έρχεται για να διεκδικήσει τα δικαιώματά του. Υπήρχε ζήλια και ανταγωνισμός».
Ηταν δικαιολογημένη αυτή η κριτική που του ασκούνταν;
«Νομίζω πως ναι. Τώρα έχουμε έναν άλλο Γιώργο Παπανδρέου αλλά και την κόρη του Μητσοτάκη... Υπάρχουν πολιτικές οικογένειες στην Ελλάδα και η επόμενη γενιά κληρονομεί την εξουσία, ακόμη κι αν δεν έχει προσπαθήσει ιδιαίτερα γι' αυτό».
Δεν είναι πρόβλημα αυτό για τη λειτουργία μιας δημοκρατικής κοινωνίας;
«Νομίζω πως ναι, αλλά κυρίως είναι πολιτισμικό φαινόμενο. Στην ελληνική κουλτούρα οι γονείς βοηθούν τα παιδιά τους και τα παιδιά ακολουθούν τα βήματα των γονιών τους. Είναι πολιτισμικό φαινόμενο και νομίζω ότι και οι έλληνες πολίτες δεν διαμαρτύρονται γι' αυτό όσο οι πολίτες άλλων χωρών. Θεωρείται κάτι σαν υποχρέωση να φροντίζεις συνεχώς για το παιδί σου: να κάνει έναν καλό γάμο, να βρει μια καλή δουλειά. Αν είσαι στην πολιτική, τα ενθαρρύνεις να μπουν κι αυτά στην πολιτική».
Αναφερθήκατε προηγουμένως στον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη. Ποιος ήταν ο ρόλος του εκείνη την περίοδο;
«Σίγουρα ήταν ένας ανταγωνιστής του Ανδρέα μέσα στο κόμμα, την Ενωση Κέντρου, και αργότερα, όταν ήμουν πρεσβευτής την Ελλάδα, τη δεκαετία του '80, ήταν στην αντιπολίτευση, με τον Αντρέα πρωθυπουργό. Θα σας πω ένα ανέκδοτο από εκείνη την περίοδο. Οταν ανακοινώθηκε η τοποθέτησή μου στη θέση του αμερικανού πρέσβη στην Αθήνα, με πλησίασαν τρεις φίλοι που ανήκαν στη Νέα Δημοκρατία. Ο ένας ήταν ο Αντώνης Σαμαράς, ο οποίος ήταν στενός φίλος δικός μου και της οικογένειάς μου από τα παιδικά του χρόνια και ήθελε να συναντήσω τον Μητσοτάκη που βρισκόταν τότε για κάποιες επαφές στην Ουάσιγκτον, πριν καν παρουσιαστώ επίσημα στην Αθήνα. Και αρνήθηκα. Και αυτό έκανε τη σχέση μας λίγο ψυχρή, έμαθα ότι ο Μητσοτάκης δεν χάρηκε καθόλου με αυτό. Αλλά να συναντήσεις τον ηγέτη της αντιπολίτευσης πριν καν πας επίσημα στη χώρα; Θα υπήρχε δημοσιότητα, θα υπήρχαν επικεφαλίδες στις εφημερίδες, θα ήταν ένας πάρα πολύ άσχημος τρόπος για να αρχίσεις τη θητεία σου. Εγώ πίστευα ότι είχα δίκαιο αλλά αυτό δεν ευχαρίστησε καθόλου τον κ. Μητσοτάκη. Τον συνάντησα μετά στην Ελλάδα, αλλά τον έβρισκα λίγο εχθρικό εξαιτίας αυτού που θεωρούσε ως απόρριψη εκ μέρους μου. Και επίσης επειδή με είχαν περιγράψει σαν φίλο του Ανδρέα Παπανδρέου, το οποίο επίσης δεν ήταν αλήθεια. Την περίοδο που ήμουν στην Αθήνα σαν μεσαίας βαθμίδας υπάλληλος της πρεσβείας είχαμε φάει μαζί ένα βράδυ, όταν είχε βγει από τη φυλακή. Η γυναίκα μου γνώριζε καλά την τότε σύζυγό του, τη Μάργκαρετ, όπως κι εγώ. Μετά, την περίοδο της χούντας, εγώ ήμουν στην Ελλάδα κι εκείνος στην Αμερική. Αργότερα τον είδα όταν ήμουν πρέσβης στη Ζιμπάμπουε και ήρθα το καλοκαίρι στην Αθήνα. Ηθελε τότε να μιλήσουμε για τον Ρόμπερτ Μουγκάμπε και τη Σοσιαλιστική Διεθνή κ.λπ. Ως πρέσβης αργότερα συναντιόμουν συχνά μαζί του και τότε όντως αναπτύξαμε μια κάπως πιο στενή σχέση».
Οσον αφορά την παροχή αμερικανικής βοήθειας στην Ελλάδα. Λέτε ότι υπήρχε ένα είδος ευγνωμοσύνης. Αργότερα υπάρχει αυτή η ευρέως διαδεδομένη εντύπωση ότι η στρατιωτική δικτατορία των συνταγματαρχών οργανώθηκε από τη CIA επειδή εξυπηρετούσε τα συμφέροντα των ΗΠΑ. Τι θα λέγατε επ' αυτού;
«Το σχόλιό μου είναι ό,τι περιέχεται και στο βιβλίο μου γι' αυτό το θέμα. Ημασταν τόσο προσηλωμένοι στο πραξικόπημα των στρατηγών, στο τι ετοίμαζε ο βασιλιάς με τους ανώτατους αξιωματικούς που "χάσαμε" εντελώς το πραξικόπημα των συνταγματαρχών. Αυτό αποτέλεσε μια αποτυχία της υπηρεσίας πληροφοριών μας. Γι' αυτό γράφω, όταν στα κεντρικά της CIA ειπώθηκε στον Ρίτσαρντ Χελμς, τον διευθυντή της CIA, τι έγινε, εκείνος αιφνιδιάστηκε. Επίσης, ο Νίκος Φαρμάκης, είχε πει στον αναπληρωτή πρέσβη στην Αθήνα, τον Ανσουτζ, ότι κάποιοι από τους φίλους του συνταγματάρχες ετοίμαζαν πραξικόπημα και κανείς δεν τον πίστεψε. Ελεγαν ότι ο Φαρμάκης είναι εντελώς αναξιόπιστος, είναι ο μόνος Ελληνας που αποκαλεί τον εαυτό του φασίστα κ.λπ., συνεπώς ενδεχομένως να το βγάζει από το μυαλό του».
Παρόλα αυτά, η αμερικανική πρεσβεία γνώριζε ότι επίκειται πραξικόπημα, ανεξαρτήτως ποιου θα ήταν αυτό. Πώς η αμερικανική κυβέρνηση, ή η πρεσβεία στάθηκαν απέναντι σε αυτού του είδους την εξέλιξη;
«Θα είμαι ειλικρινής μαζί σας. Δεν πήραμε καμία απολύτως θέση κι αυτό με αναστάτωσε. Είπαμε αν γίνει, έγινε. Ο βασιλιάς ρώτησε τον αμερικανό πρεσβευτή στην Αθήνα για το πώς θα αντιδρούσε η Αμερική εάν εκείνος τοποθετούσε μια στρατιωτική κυβέρνηση υψηλόβαθμων αξιωματικών προσωρινά, μέχρι τις εκλογές, ο πρεσβευτής ρώτησε την Ουάσιγκτον, εκείνοι έστειλαν το μήνυμα ότι η αμερικανική στάση θα καθοριζόταν από τις περιστάσεις. Κι αυτό με χτύπησε στο κεφάλι! Είπα, "αυτό δεν είναι απάντηση, τις ξέρουμε τις περιστάσεις". Το ίδιο είπε και ο βασιλιάς: "δεν απαντήσατε στην ερώτησή μου". Αναμφίβολα ήταν άδικο. Οταν κάποιος ζητά τη γνώμη σου, του λες "κάντο" ή "μην το κάνεις". Δεν ήταν σωστή διπλωματία να του δίνεις μια τέτοιου είδους απάντηση. Και ο βασιλιάς κατάλαβε ότι η ερώτηση δεν απαντήθηκε, ότι τον αφήναμε μόνο του. Δηλαδή "κάνε ό,τι είναι να κάνεις και μετά θα σου πούμε εάν αυτό που έκανες έπρεπε να το κάνεις"...».
Οσον αφορά τον τότε βασιλιά, τον Κωνσταντίνο, ποια είναι η άποψή σας; Ηταν γενναίος, ήταν δειλός, προσπάθησε να κάνει κάτι, τι απ' όλα;
«Σίγουρα δεν τον έλεγες τρομερά έξυπνο... Το δικό του πραξικόπημα υπήρξε αποτυχημένο αφού δεν μπορούσε να δεχθεί το γεγονός ότι το τηλέφωνό του παρακολουθούνταν. Συνεπώς ό,τι οδηγίες έδινε ή όταν συμβουλευόταν πολιτικούς ηγέτες όπως ο Παπανδρέου ή ο Καραμανλής, για το τι να κάνει σε αυτή την κατάσταση, με τις εκλογές να πλησιάζουν, εκείνοι τον παρακολουθούσαν. Υπ' αυτές τις συνθήκες ό,τι κι αν έκανε ήταν εξαρχής καταδικασμένο σε αποτυχία. Επίσης πιστεύω ότι βρισκόταν υπό την τρομερή επιρροή της μητέρας του, της Φρειδερίκης. Εκανε ό,τι του έλεγε εκείνη. Ηταν νέος, δεν είχε μεγάλη εμπειρία, ούτε πολιτική ικανότητα, κατά τη γνώμη μου. Δεν λέω ότι ήταν κάποιος κακός άνθρωπος, απλώς δεν είχε καλή επαφή με την πραγματικότητα. Αλλωστε αυτό είναι κι ένα χαρακτηριστικό των μοναρχών. Είναι απομονωμένοι, περιστοιχίζονται από συκοφάντες και κόλακες και συνηθίζουν να ακούνε μόνο τους ανθρώπους που συμφωνούν μαζί τους».
Στο βιβλίο σας αναφέρεστε και στον Κωνσταντίνο Καραμανλή.
«Στάθηκα τότε κριτικά απένατί του επειδή θεωρούσα ότι θα μπορούσε να σώσει την κατάσταση, επιστρέφοντας στην Ελλάδα και οδηγώντας το κόμμα του στις εκλογές. Βέβαια δεν τον ήξερα τον άνθρωπο, δεν τον είχα συναντήσει ποτέ, συνεπώς η κρίση μου ήταν κάπως σκληρή. Εκείνος μάλλον σκέφτηκε: γιατί να επιστρέψω και να χάσω μια εκλογική αναμέτρηση; Οι Παπανδρέου θα κέρδιζαν ούτως ή άλλως, ωστόσο ο Καραμανλής θα μπορούσε να μειώσει τη διαφορά, ενώ από τη θέση της αντιπολίτευσης θα μπορούσε να παίξει καθοριστικό ρόλο. Βέβαια ήταν άνθρωπος που είχε την περηφάνια του και δεν ήθελε να τον χρησιμοποιήσουν, οπότε περίμενε μέχρι να τον καλέσουν πίσω και να του δώσουν την κυβέρνηση».
Δεν είναι εγωιστική αυτού του είδους η στάση;
«Είναι εγωιστική, αλλά από τη δική του πλευρά έτσι το έβλεπε. Είχε μεγάλη αυτοπεποίθηση, οπότε σκέφτηκε ότι "όταν με χρειαστούν θα με φωνάξουν να σώσω την κατάσταση". Βέβαια, ήταν μεγάλη η αναμονή, του πήρε επτά χρόνια».
Για την τότε προϊστάμενό σας στην πρεσβεία, την Κέι Μπράκεν, γράφετε ότι είχε πολύ βραχυπρόθεσμη οπτική.
«Στην περίπτωση της Μπράκεν, νομίζω ότι επηρεαζόταν από το τι συνέβαινε στις υπόλοιπες χώρες της περιοχής, στο Ιράν με τον σάχη, στην Τουρκία με τον στρατό που πήρε την εξουσία και μετά την παρέδωσε στους πολιτικούς. Και πίστευε ότι κάτι τέτοιο θα γινόταν και στην Ελλάδα. Βέβαια, σε αυτά τα πράγματα, ποτέ δεν ξέρεις... Στο Ιράν στο τέλος έγινε επανάσταση και 30 χρόνια μετά ακόμη ζούμε με αυτήν. Στην Τουρκία, ο στρατός κάποια στιγμή σταμάτησε να δρα έτσι. Αλλά εκείνη τότε πίστευε ότι θα γίνει όπως στην Τουρκία, ότι το όλο θέμα θα κρατούσε 3-6 μήνες και μετά θα αναλάμβαναν οι πολιτικοί».
Αυτού του είδους η «βραχυπρόσθεσμη» οπτική δεν αποτελεί συχνά και ένα βασικό μειονέκτημα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής;
«Σωστά. Πάσχουμε απ' αυτό το είδος κακής ανάλυσης στο Ιράκ και το Αφγανιστάν. Επηρεαζόμαστε από τι συνέβη στις υπόλοιπες χώρες, ενώ πολλές φορές μας χρησιμοποιούν. Πολιτικοί διαφόρων χωρών θέλουν την εξουσία και χρησιμοπιοιούν τη δική μας στρατιωτική δύναμη για να επικρατήσουν των αντιπάλων τους. Κι εμείς το επιτρέπουμε αυτό επειδή θέλουμε σταθερότητα, φίλους μας στην εξουσία, αντικομμουνιστές. Κατά τη διάρκεια του ψυχρού πολέμου κρίναμε τα πάντα βάσει της λογικής: είναι αυτό καλό για τους κομμουνιστές; Τότε είναι κακό. Είναι κακό για τους κομμουνιστές; Τότε είναι καλό. Φυσικά τα πράγματα δεν είναι έτσι, είναι πολύ πιο περίπλοκα».
Συναντήσατε αργότερα πρωταγωνιστές εκείνης της περιόδου;
«Εχω ένα σπίτι στο Κάστρο της Σίφνου, και ερχόμαστε στην Ελλάδα κάθε χρόνο, αλλά βλέπουμε τους ίδιους ανθρώπους, τους φίλους μας. Περισσότερο θυμάμαι ανθρώπους από τη θητεία μου ως πρέσβη. Κυρίως τον Γιάννη Καψή, ο οποίος είχε το πορτφόλιο της επαφής με τους Αμερικανούς κατά τη διακυβέρνηση της χώρας από τον Ανδρέα, τον Κάρολο Παπούλια που ήταν υπουργός Εξωτερικών. Στη διάρκεια της θητείας μου, το Νο1 θέμα στην Ουάσιγκτον ήταν να ανανεωθεί η συμφωνία για τις βάσεις. Είχα λοιπόν μακρές διαπραγματεύσεις με τον Καψή και την ομάδα του γι' αυτό. Δουλέψαμε πολύ μαζί και κατά τη διάρκεια της κρίσης με την Τουρκία, όταν παραλίγο να ξεσπάσει πόλεμος. Εγραψε ένα βιβλίο "Τρεις ημέρες του Μαρτίου" που αναφέρεται σε αυτά τα γεγονότα».
Αλλαξαν οι σχέσεις του Ανδρέα με τους Αμερικανούς στα χρόνια της πρωθυπουργίας του ή όχι;
«Αλλαξαν πάρα πολύ. Στην πορεία των χρόνων κανονίσαμε και μια επίσκεψη του Ανδρέα στην Ουάσιγκτον. Δεν ήθελε ο ίδιος να τη ζητήσει, αλλά το ήθελε πάρα πολύ να επισκεφθεί την Ουάσιγκτον και να γίνει δεκτός από τον αμερικανό πρόεδρο, όπως και έγινε».
ΠΗΓΗ: Enet.gr

Βίοι παράλληλοι για Ελλάδα και Αίγυπτο




ΟΙ ΚΑΤΑΚΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΞΕΝΟΙ «ΠΡΟΣΤΑΤΕΣ» ΣΤΙΣ ΔΥΟ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ
Του ΦΟΙΒΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗ
Η Αίγυπτος και η Ελλάδα είναι δύο χώρες με πανάρχαια ιστορία, που από το έδαφός τους πέρασαν διάφοροι κατακτητές.
Αδιάψευστος μάρτυρας της ξενικής κατοχής των δύο χωρών είναι τα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου, όπου εκτίθενται αρχαιολογικά ευρήματα από την Ελλάδα και την Αίγυπτο, αμύθητης αξίας, που συλήθηκαν από τους ξένους.
Στο μουσείο του Λούβρου πλάι στην Αφροδίτη της Μήλου εκτίθενται αιγυπτιακές σαρκοφάγοι της εποχής των Φαραώ. Το ίδιο συμβαίνει στο Βρετανικό Μουσείο κ.ά.
Τον 6ο αιώνα προ Χριστού οι Πέρσες κατέκτησαν την Αίγυπτο, ενώ ο Μέγας Αλέξανδρος την κατέλαβε το 332 π.Χ., για ν' ακολουθήσουν τρεις αιώνες αργότερα οι Ρωμαίοι. Οι Αραβες κατέλαβαν την Αίγυπτο το 640 μ.Χ. και σταδιακά τη μεταμόρφωσαν σε επίκεντρο του αραβικού κόσμου, μέχρι που και οι ίδιοι κατακτήθηκαν από τους Τούρκους.
Σύμφωνα με τους Γάλλους, η σύγχρονη ιστορία της Αιγύπτου εγκαινιάστηκε με την εκστρατεία του Ναπολέοντα Βοναπάρτη, που στο όνομα της Γαλλικής Επανάστασης έφτασε στη χώρα του Νείλου το 1798.
Ακολούθησαν οι Βρετανοί, που έθεσαν υπό την «προστασία» τους την Αίγυπτο. Εστειλαν μάλιστα και έναν βρετανό κυβερνήτη να διοικήσει την Αίγυπτο, στο τέλος του 19ου αιώνα, τον σερ Εβελιν Μπάρινγκ, που αργότερα ονομάστηκε, σύμφωνα με τα βρετανικά έθιμα, λόρδος Κρόμερ.
Ετσι άρχισε μια παράλληλη ιστορία της Αιγύπτου, της Ελλάδας και της Κύπρου υπό βρετανική άμεση ή έμμεση επιρροή.
Ο βρετανός πρωθυπουργός Ουίνστον Τσόρτσιλ επιθυμούσε η κυριαρχία της χώρας του, κατά το παρελθόν, επί της Αιγύπτου ν' αποτελέσει ένα παράδειγμα προς μίμηση, ένα θετικό προηγούμενο, για την Ελλάδα. Ετσι ο βρετανός πρωθυπουργός στις 11 Μαρτίου 1945, λίγο πριν τελειώσει ο Παγκόσμιος Πόλεμος, σημείωσε για τον υπουργό Εξωτερικών Αντονι Ιντεν:
«Ο Κρόμερ με τον απλό τίτλο του βρετανού ατζέντη υπήρξε κυρίαρχος της Αιγύπτου για πολλά χρόνια. Δεν βλέπω το λόγο γιατί ο Λίπερ (ο βρετανός πρεσβευτής στην Αθήνα) δεν πρέπει να ασκήσει τεράστια επιρροή... Ο τελικός μας έλεγχος πάνω στην ελληνική κυβέρνηση είναι η απειλή ότι θα αποσύρουμε τις δυνάμεις μας. Αυτό βεβαίως πρέπει να κάνουμε αν δεν μας ακούνε».
Ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος είχε συμβάλει ώστε το μεγαλύτερο μέρος του αραβικού κόσμου -αν και η Αίγυπτος είχε προηγηθεί αρκετά χρόνια πριν- να τεθεί υπό βρετανική «προστασία».
Οι Αραβες επιθυμούσαν να ξεφύγουν από τη βρετανική κυριαρχία, γι' αυτό και ορισμένοι από τους ηγέτες τους δεν είδαν με κακό μάτι τους Γερμανούς που αντιτίθεντο στους Βρετανούς και διεκδικούσαν μερίδιο επιρροής στο χώρο της Μέσης Ανατολής.
Μια παρόμοια αιχμή κατά της βρετανικής κυριαρχίας είχε και η ιρακινή επανάσταση του 1941, υπό την ηγεσία του πρωθυπουργού της χώρας Ρασίντ Αλι αλ Γκαϊλάνι, που κατεστάλη από τους Βρετανούς.
Ο ιρακινός πρωθυπουργός Αλ Γκαϊλάνι σε ιδιωτικές συζητήσεις διαβεβαίωνε τον απεσταλμένο του αιγύπτιου βασιλιά Φαρούκ, στη Βαγδάτη, ότι η κυβέρνησή του θα έκανε ό,τι ήταν δυνατόν «για να βοηθήσει τους Αιγυπτίους να πετύχουν την αποχώρηση των Βρετανών από τη χώρα τους».
Ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος έδωσε τη μεγάλη ευκαιρία στους Αμερικανούς ν' αμφισβητήσουν τη βρετανική κυριαρχία στη Μέση Ανατολή, όπου γεωστρατηγικά συμπεριλαμβάνονταν η Αίγυπτος και η Ελλάδα και όπου εντοπίζονταν τα μεγαλύτερα πετρελαϊκά αποθέματα στον κόσμο.
Οι Αμερικανοί βαθμιαία κατόρθωσαν να πάρουν τον έλεγχο των πετρελαίων της Σαουδικής Αραβίας και του Μπαχρέιν, ενώ εταιρείες αγγλο-αμερικανικών συμφερόντων άρχισαν να εκμεταλλεύονται τα πετρέλαια του Ιράκ, του Κουβέιτ, της χερσονήσου του Κατάρ και τα μικρά αποθέματα της Αιγύπτου.
Αμέσως μετά τη διάσκεψη της Γιάλτας ο αμερικανός πρόεδρος Ρούζβελτ ταξίδεψε στη Μέση Ανατολή και συναντήθηκε με το συντηρητικό μονάρχη της Σαουδικής Αραβίας Ιμπν Σαούντ, που του είπε: «Μας αρέσουν οι Αγγλοι, αλλά ξέρουμε επίσης τους Αγγλους και τον τρόπο που επιμένουν να κάνουν καλό στον εαυτό τους». Η γεωστρατηγική θέση της Ελλάδας δεν διέφευγε της προσοχής των Αμερικανών, καθώς είναι η μοναδική χώρα της Ευρώπης στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων. Τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, όπως και η Κύπρος, αγγίζουν την Ασία, ενώ η Κρήτη και η Γαύδος βρίσκονται πολύ κοντά στην Αίγυπτο και τη Λιβύη, δηλαδή γειτνιάζουν με την Αφρική.
Οι ΗΠΑ προσδοκούσαν παλαιότερα στη βοήθεια «των Ελλήνων της διασποράς», που «έχουν μοναδική πρόσβαση και γνώση των χωρών και των λαών της Εγγύς και Μέσης Ανατολής». Δεν διέφευγε της προσοχής των Αμερικανών ότι «οι περισσότεροι από τους κεντρικούς κινηματογράφους στο Κάιρο και την Αλεξάνδρεια ανήκαν σε Ελληνες, έτσι που τα γαλλικά, αγγλικά ή αραβικά κινηματογραφικά έργα να έχουν ελληνικούς υπότιτλους».
Οι παλιοί δεσμοί με τη γειτονική Αίγυπτο κάνουν τους Ελληνες να παρακολουθούν με μεγάλο ενδιαφέρον την πρόσφατη εξέγερση του αιγυπτιακού λαού.
Αν οι Αραβες ανατρέψουν τις απολυταρχικές ελίτ της εξουσίας, το αραβικό έθνος θα μπει για τα καλά στο προσκήνιο της Ιστορίας.

ΠΗΓΗ: Enet.gr

ΜΑΡΙΑ ΜΠΕΪΚΟΥ: «Περήφανη για τον ΕΛΑΣ»


Η ΦΩΝΗ ΤΟΥ «ΕΔΩ ΜΟΣΧΑ» ΣΗΜΕΡΑ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΡΙΑ ΣΤΟ «ΜΑΟΥΖΕΡ»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στην ΙΩΑΝΝΑ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ
«Θα φύγω, θα πάω να πολεμήσω με το όπλο στο χέρι». Η Μαρία Μπέικου ήταν ακόμη ανήλικο κορίτσι όταν πήρε τη μεγάλη απόφαση, πλαστογραφώντας την υπογραφή των γονιών της, να φύγει με τον ΕΛΑΣ στο βουνό. Και να δώσει σκληρές μάχες, σαν παλικάρι.
Στη Λαμία, μετά την απελευθέρωση «Σημαδεύω και πυροβολώ. Φοβάμαι», θυμάται, σε ενεστώτα χρόνο σήμερα. Μετά την ήττα του Δημοκρατικού Στρατού και αφού παρέδωσε κλαίγοντας το όπλο της στη Βάρκιζα, διαφεύγει με συναγωνιστές της στο... άγνωστο. Θα βρεθεί στην Τασκένδη.
Από εκεί, χάρη στην καθαρή κοριτσίστικη χροιά της φωνής της, που ακόμη σήμερα, στα 85 χρόνια της, παραμένει αναλλοίωτη -απόδειξη η παράσταση «Μάουζερ» του θεάτρου «Αττις», όπου πρωταγωνιστεί-, η Μπέικου θα γίνει η περίφημη φωνή τού «Εδώ Μόσχα». Είκοσι επτά χρόνια έζησε «χωρίς ιθαγένεια» στην ΕΣΣΔ. Ως την οριστική επιστροφή, το 1976.
Την πυκνή, ηρωική βιογραφία της, από την οποία «παρελαύνουν» ο Αρης Βελουχιώτης, ο Χαρίλαος Φλωράκης, ο Ταρκόφσκι και ο Σοστακόβιτς, η Μαρία Μπέικου κατάφερε να μετασχηματίσει σε ένα πολύτιμο εγχειρίδιο σύγχρονου ιστορικού αναστοχασμού. Τη γλαφυρή αυτοβιογραφία «Αφού με ρωτάτε, θα θυμηθώ» («Καστανιώτης»).
Στις ζωντανές σελίδες της παρακολουθούμε πώς το Μαράκι από την Ιστιαία Ευβοίας, που καταβρόχθιζε μαζί με τον αδελφό της όλα τα βιβλία, μια μανιώδης σινεφίλ -εξ ου και σπούδασε στη Μόσχα σινεμά μαζί με τον Ταρκόφσκι-, ξεχώρισε στα 18 ως καπετάνισσα στην ΧΙΙ Μεραρχία του ΕΛΑΣ. Και μετά την ήττα του ΔΣΕ κατέληξε στη Σοβιετική Ενωση, έως την παλιννόστησή της στην Ελλάδα ως σύγχρονη Ηλέκτρα. Αγκαλιά με τη στάχτη του συζύγου της, Γεωργούλα Μπέικου.
Χωρίς τη μαρτυρία της δεν θα ξέραμε, μεταξύ άλλων, ότι η «πολιτιστική κίνηση της Αθήνα ακόμη και σήμερα ωχριά μπροστά στο Καρπενήσι του καιρού εκείνου», ότι το φλερτ ήταν απαγορευμένο στον ΕΛΑΣ και ότι σε αγώνα σκοποβολής κέρδισε τον Χαρίλαο Φλωράκη, με το όπλο που του παρέδωσε στην Τασκένδη.
Ανοίγει την πόρτα, μικρόσωμη, χαμογελαστή, με αγκαλιάζει και με καλωσορίζει στον προσωπικό της χώρο. Ενα μουσείο σύγχρονης Ιστορίας, στην καρδιά της Κυψέλης, γεμάτο φωτογραφίες από τον ΕΛΑΣ, το Δημοκρατικό Στρατό, τα γυρίσματα της ταινίας τους με τον συμφοιτητή της Αντρέι Ταρκόφσκι, το αυθεντικό περιστέρι του Πικάσο, που αφιέρωσε ο Ισπανός στον σύζυγό της Γεωργούλα, το βιβλιάριό της με την αφιέρωση του Πολ Ελιάρ...
Γιατί, κυρία Μπέικου, αργήσατε τόσο πολύ να γράψετε την αυτοβιογραφία σας;
«Η επίγνωση ότι μπορούσε να αποφευχθεί ο αλληλοσπαραγμός, με έκανε να θέλω να τα ξεχάσω όλα. Αλλά τα είχαν συμφωνήσει ο Στάλιν με τον Τσόρτσιλ. Ο πατέρας μου μού το έλεγε: "Μαράκι μου, μην παιδεύεσαι. Είναι 'γωνία' το μαγαζί"».
Σε όλο το βιβλίο επιμένετε στη διάκριση ΕΛΑΣ-Δημοκρατικού Στρατού.
«Μα ο ΕΛΑΣ ήταν επίθεση. Το λέω και το βροντοφωνάζω. Είχαμε την καλύτερη Αντίσταση. Είμαι περήφανη. Ο Δημοκρατικός Στρατός ήταν άμυνα. Πιάσανε τον άνδρα μου, τον αδελφό μου κι εμένα κάθε μέρα με κυνηγούσαν. Αν με έπιαναν, θα με σκότωναν. Γι' αυτόν το λόγο ο Δημοκρατικός Στρατός ήταν μια απελπισμένη έξοδος. Δεν είχαμε άλλη επιλογή».
Ο Δημοκρατικός Στρατός δρούσε αποκλειστικά αμυνόμενος; Δεν πάλευε για την ανάληψη της εξουσίας;
«Είχαμε ιδεώδη. Αν ποτέ νικούσαμε θα τα εφαρμόζαμε για το καλό της χώρας».
Γράφετε «έπρεπε να γίνει αποδεκτό ότι η γυναίκα μπορεί να πολεμήσει. Και εφ' όσον μπορεί να πολεμήσει, καθιερώνεται η ισότητα». Η δράση των γυναικών στον ΕΛΑΣ και στον ΔΣΕ είναι από τις πρώτες έμπρακτες εκδηλώσεις του φεμινιστικού κινήματος στην Ελλάδα;
«Ναι. Στην αρχή ο Αρης δεν ήθελε να κρατάμε όπλο. Επειδή τα καταφέρναμε, είδαν πρώτη φορά ότι είμαστε ίσες με τους άνδρες. Ηταν η εποχή που στα χωριά η γυναίκα πήγαινε πεζή και ο άνδρας μπροστά της καβάλα».
Είχατε εξοικειωθεί με το πιστόλι;
«Ακόμα και με το Μάουζερ, που μου έδωσε ο Γεωργούλας».
Πιστεύετε ότι σήμερα, με την κρίση, ζούμε ένα νέο πόλεμο;
«Ζούμε μια κατάρρευση του συστήματος, γενικότερα. Κι ενώ την τελευταία 50ετία μάς κυβερνούν οι ίδιες οικογένειες, μένουμε απαθείς».
Θα έπρεπε να κάνουμε επανάσταση;
«Η επανάσταση χρειάζεται άλλους παράγοντες για να γίνει».
Δεν είναι αρκετή η οικονομική χούντα που ζούμε;
«Οι απεργίες είναι μια μορφή αντίστασης, γιατί χούντα ζούμε. Αλλά όταν δεν έχεις να ζήσεις, υποχωρείς. Με τρεις απεργίες δεν τα βγάζουμε πέρα. Αν είχα δυνάμεις θα ξεσήκωνα κατ' αρχάς τη γειτονιά. Αλλά είμαι 85 χρόνων!».
Ακόμη πιστεύετε ότι ο μαρξισμός είναι το μέλλον της ανθρωπότητας;
«Παραμένω μαρξίστρια. Οι νέοι θα βρουν τη διέξοδο αν σκύψουν στο Μαρξ».
* Η Μαρία Μπέικου πρωταγωνιστεί μαζί με τον Θ. Τερζόπουλο στην παράσταση «Μάουζερ» του Χ. Μίλερ, που παρουσιάζεται στο «Αττις».
ΠΗΓΗ: Enet.gr

Δίκη Νίκου Μπελογιάννη«Πώς ο στρατοδίκης και ο υπουργός μού έγραψαν το ρεπορτάζ»





Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗ

Ενας παλιός δημοσιογράφος, 23χρονος ρεπόρτερ το 1951, αποκαλύπτει σήμερα το άγνωστο και, κατ' αυτόν, στημένο σκηνικό της απόπειρας διακοπής της πρώτης δίκης του Νίκου Μπελογιάννη
ΕΙΝΑΙ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ του 1951, και στο στρατοδικείο της Αθήνας, στη μεγάλη αίθουσα του Εφετείου στην οδό Σανταρόζα, αρχίζει η πολύκροτη δίκη του Νίκου Μπελογιάννη. Ενας από τους δημοσιογράφους που καλύπτουν τη δίκη είναι και ο 23χρονος, τότε, ρεπόρτερ του «Εθνικού Κήρυκα», Σωτήρης Οθωναίος. Μία μέρα τον προλαβαίνει στην είσοδο της αίθουσας ένας συνάδελφός του και του λέει ότι τον γυρεύει ο πρόεδρος του δικαστηρίου, ο αντισυνταγματάρχης της Στρατιωτικής Δικαιοσύνης Ανδρέας Σταυρόπουλος. «Τι με θέλει;», ρωτά τον φίλο του. «Δεν ξέρω», του απαντά εκείνος, «αλλά μοιάζει να σε συμπαθεί».
Ο Σωτ. Οθωναίος μας αποκαλύπτει πώς μεθοδεύτηκε το θέμα, ώστε να μάθει την είδηση, όπως αυτοί ήθελαν. Ο δικαστής ανακοινώνει ότι διακόπτει προσωρινά τη δίκη, γιατί τον φώναξε στο γραφείο του ο τότε υπουργός Στρατιωτικών της κυβέρνησης Πλαστήρα, ναύαρχος Αλέκος Σακελλαρίου, «και είναι ζήτημα επείγον». Αναχωρώντας, πλησιάζει τον νεαρό ρεπόρτερ του «Κήρυκα», του χαμογελά και του λέει «ελάτε μαζί μου εσείς κύριε Οθωναίε, έχω κάτι να σας πω».
«Περπατάμε στην Πανεπιστημίου, στο δεξί πεζοδρόμιο, προς το υπουργείο Στρατιωτικών, γωνία Πανεπιστημίου και Κριεζώτου. Προχωρώντας, ο δικαστής μου λέει "να δεις που ο Σακελλαρίου θα με πιέσει να διακόψω τη δίκη". Φαίνεται τσατισμένος και βρίζει τον υπουργό, "τον Χριστό του, την Παναγία του". Κάποια στιγμή βγάζει ένα χαρτί από την τσέπη και μου λέει "πάρ' το στου Ευαγγελίδη", που ήταν ένα φωτογραφείο εκεί κοντά, στο Σύνταγμα, "και ώσπου να τελειώσω με τον υπουργό, πάρε από εκεί κάποιες φωτογραφίες που έχω αφήσει, και ξαναγύρνα να με περιμένεις". Του λέω "εντάξει πρόεδρε", αλλά μ' είχαν ζώσει τα φίδια. Γιατί μου τα λέει όλ' αυτά; Γιατί σε μένα; Τι σημαίνουν;»
Ο ρεπόρτερ σπεύδει στο φωτογραφείο, αρχή Μητροπόλεως, παραλαμβάνει τις φωτογραφίες, «φωτογραφίες στούντιο, που τον έδειχναν χαμογελαστό με ένα τσιμπούκι στο στόμα», και επιστρέφει γρήγορα στην Κριεζώτου.
«Μετά από λίγη ώρα κατεβαίνει ο Σταυρόπουλος, και μου λέει ότι ο υπουργός Στρατιωτικών Σακελλαρίου του είπε πως είναι επιθυμία της κυβέρνησης να διακόψει τη δίκη γιατί υπάρχουν μεγάλες αντιδράσεις, και ότι εκείνος ακούμπησε τότε το πιστόλι στο τραπέζι, και του απάντησε "δεν σταματώ τη δίκη, αλλά εάν με διατάσσετε να το κάνω, προτιμώ να αυτοκτονήσω εδώ και τώρα". Τότε, πάντοτε κατά τον Σταυρόπουλο, ο υπουργός του είπε "εντάξει, δεν χρειάζεται να φτάσεις ώς εδώ", και έφυγε από το γραφείο του».
Οι δυο τους, δικαστής και ρεπόρτερ, ξεκινούν να επιστρέψουν στη Σανταρόζα. Στην εφημερίδα την άλλη μέρα το θέμα ήταν πρωτοσέλιδο. Ονόματα και λεπτομέρειες δεν αναφέραμε. Δεν μπορούσαμε, άλλωστε, και γι' αυτό δεν δημοσιεύτηκαν ποτέ ονόματα, ούτε και η περιγραφή που σας αποκαλύπτω σήμερα, για πρώτη φορά. Απλώς έγραψα ότι "ο υπουργός Στρατιωτικών κάλεσε τον πρόεδρο του στρατοδικείου και του μετέφερε την παράκληση της κυβερνήσεως να σταματήσει η δίκη, πράγμα που δεν δέχτηκε ο πρόεδρος, ο οποίος είπε στον υπουργό εγώ δεν θα τη σταματήσω, αλλά εάν επιμείνετε και με διατάξετε, εγώ θα αυτοκτονήσω. Και εκεί έληξε το θέμα, με τον υπουργό να υποχωρεί". Βεβαίως έγινε πάταγος την επόμενη μέρα, και δημοσιεύσαμε και τις φωτογραφίες του Σταυρόπουλου, που με είχε στείλει να πάω να πάρω από το φωτογραφείο, στο Σύνταγμα».
Ο κ. Οθωναίος, 85 ετών σήμερα, είναι σίγουρος ότι όλη αυτή η ιστορία ήταν στημένη (και είναι, πρώτη φορά που τη διηγείται με όλες τις λεπτομέρειές της) και ότι πίσω από αυτήν «ήταν οπωσδήποτε ο ΙΔΕΑ (Ιερός Δεσμός Ελλήνων Αξιωματικών), που ήθελε να ρίξει τον Πλαστήρα».
«Εκείνο που δεν γράφτηκε ποτέ μέχρι τώρα, ήταν πως μεθοδεύτηκε, κατά τη γνώμη μου, το πράγμα, ώστε να μάθω εγώ την είδηση, όπως αυτοί ήθελαν, και να την γράψω. Ή μάλλον, να μου δώσουν το ρεπορτάζ έτοιμο. Και αποδεικνύεται ότι ήταν προετοιμασμένη αυτή η υπόθεση, ώστε να γίνει όλος αυτός ο ντόρος, να φανεί ότι η κυβέρνηση παρεμβαίνει στο έργο της Δικαιοσύνης και να φαγωθεί ο Πλαστήρας».
Για να καταλάβει, όμως, κάποιος καλύτερα αυτά που λέει ο κ. Οθωναίος, ίσως θα πρέπει να τα συνδέσει με τα πολιτικά γεγονότα εκείνης της εποχής. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι παίχτηκαν πολιτικά παιχνίδια και εξυπηρετήθηκαν πολιτικές σκοπιμότητες, τόσο του μετεμφυλιακού καθεστώτος όσο και του ξένου παράγοντα. Διίστανται οι απόψεις όσον αφορά το βαθμό εμπλοκής σ' αυτήν την, κατά πολλούς, «σκηνοθεσία της δίκης», του κέντρου υπό τον Νικόλαο Πλαστήρα.

Κατά τον Πότη Παρασκευόπουλο («Ο άνθρωπος με το γαρύφαλλο», εκδόσεις Κάκτος), η παρουσία του μετέπειτα δικτάτορα Γεωργίου Παπαδόπουλου στα μέλη του στρατοδικείου «δημιουργεί σήμερα την υπόνοια ότι η σύνθεση του δικαστηρίου ήταν επιλεγμένη από την ηγεσία του ΙΔΕΑ» και αυτό, γράφει, δεν έγινε για να εξασφαλιστεί «η μεγαλύτερη δυνατόν ποινή» στους κατηγορούμενους, αλλά είχε σχέση «με τη μάχη που θα δινόταν για την αναβολή της δίκης». Με την άποψη Παρασκευόπουλου συμφωνεί και ο ιστορικός Τάσος Βουρνάς («Υπόθεση Μπελογιάννη», εκδόσεις Τολίδη).
Οπως και να έχει, η πρώτη δίκη Μπελογιάννη δεν ακυρώθηκε. Συνεχίστηκε, και ολοκληρώθηκε στις 16 Νοεμβρίου, με την καταδίκη 12 κατηγορουμένων σε θάνατο - ανάμεσά τους βεβαίως ο Νίκος Μπελογιάννης και η εγκυμονούσα σύζυγός του Ελλη Ιωαννίδου (γνωστή ως Ελλη Παππά). Οι θανατικές καταδίκες, που βασίστηκαν στο μεταξικό νόμο 509 («Περί ανατροπής του κρατούντος πολιτικού και κοινωνικού συστήματος»).
Στις 15 Φεβρουαρίου 1952 άρχισε στο Διαρκές Στρατοδικείο Αθηνών η δεύτερη δίκη του Νίκου Μπελογιάννη, μέλους της Κ.Ε. του ΚΚΕ. Μαζί του ακόμα 28 άνθρωποι, κατηγορούμενοι με τον αναγκαστικό νόμο 375 του 1936 περί κατασκοπείας. Και αυτή η δίκη τελειώνει με τη θανατική καταδίκη 12 κατηγορουμένων, ανάμεσά τους οι Μπελογιάννης, Ιωαννίδου, Μπάτσης, Αργυριάδης κ.ά. Κυριακή (ημέρα που ούτε οι Γερμανοί δεν κάνανε εκτελέσεις), 30 Μαρτίου του 1959, τέσσερις από τους 12 θανατοποινίτες, οι Μπελογιάννης, Μπάτσης, Αργυριάδης και Καλούμενος (στην Ελλη Ιωαννίδου, μολονότι η ίδια δεν το ήθελε και απαιτούσε να πεθάνει με τον άνδρα της, δόθηκε χάρη επειδή μόλις είχε γεννήσει), οδηγήθηκαν στο απόσπασμα και εκτελέστηκαν.
Ο Σωτήρης Οθωναίος δεν ήταν στη δεύτερη δίκη. Λίγες μέρες μετά την ολοκλήρωση της πρώτης δίκης πήρε την απόφαση να μεταναστεύσει, και έφυγε για τη Δυτική Αφρική. Εζησε και εργάστηκε στη Τανζανία και στην Κένυα για περίπου 60 χρόνια, και τώρα επέστρεψε στη πατρίδα.
Θυμάται ότι «ο Μπελογιάννης ήταν ένας πολύ ήσυχος άνθρωπος, ολιγόλογος. Σχεδόν κάθε μέρα έφτανε στο δικαστήριο κρατώντας ένα γαρίφαλο, και το έπαιζε στα χέρια του». Οταν έμαθε, στην Αφρική, ότι τον εκτέλεσαν, έκλαψε. Μήνες μετά, είδε και το περίφημο σκίτσο του Πικάσο, που εκείνος, ως ρεπόρτερ, είχε ήδη εντυπώσει ως εικόνα ανεξίτηλα στη μνήμη του.
***Από τη σειρά «Μεγάλες δίκες» της εφημερίδας μας θα κυκλοφορήσει την άλλη Κυριακή ο τόμος με τη δίκη του Νίκου Μπελογιάννη. Τη δίκη που συγκλόνισε όλο τον κόσμο, και έκανε ανθρώπους σαν τον Ζαν Πολ Σαρτρ, τον Πολ Ελιάρ, τον Πολ Μπονκούρ, τον Τσάρλι Τσάπλιν, τον Λουί Αραγκόν, τον Ζαν Κοκτό, τον Χένρι Ουάλας, τον στρατηγό Ντε Γκολ να κάνουν αγωνιώδεις εκκλήσεις για να μην εκτελεστούν ο Μπελογιάννης και άλλοι τρεις σύντροφοί του. Εις μάτην, δυστυχώς...



ΠΗΓΗ: Enet.gr

Ο Αλέξανδρος των λαών




ΤΗΣ ΜΑΤΟΥΛΑΣ ΚΟΥΣΤΕΝΗ
Τελικά δεν υπάρχει τίποτε που δεν κατάφερε ο θρυλικός Μέγας Αλέξανδρος: φιλοσόφησε με τους γυμνοσοφιστές στην Ινδία, αναγνώρισε τους γεννήτορές του σε θαυμαστά πρόσωπα όπως τον φαραώ Νεκτανεβώ της Αιγύπτου ή ακόμα και τον ίδιο τον Δαρείο.
Αναζήτησε τη χώρα όπου τεράστια μυρμήγκια σκάβουν για χρυσάφι, συνάντησε Κενταύρους και Δράκοντες, είχε περιπέτειες με τις Αμαζόνες. Επινόησε μια πτητική μηχανή, αναζήτησε τον τάφο του Αδάμ, πήρε από τον Σολομώντα το βιβλίο της σοφίας και το παρέδωσε στον Αριστοτέλη, έγινε ακόμα και μωαμεθανός! Εζησε μόλις 33 χρόνια, αλλά ο απόηχος του θρύλου του απλώθηκε σε διαφορετικούς πολιτισμούς και θρησκευτικές παραδόσεις. Το πώς η ιστορία του Αλεξάνδρου εμφανίζεται σε θρύλους των Αράβων, Αρμενίων, Βουλγάρων, Αγγλων, Αιθιόπων, Εβραίων, Μογγόλων, Σέρβων, Περσών κ.ά. εξετάζει το βιβλίο «Αλέξανδρος ο Μέγας- Από την Ιστορία στον θρύλο» (έκδοση του Πανεπιστημίου του Γέιλ), που υπογράφει ο Ρίτσαρντ Στόουνμαν (μετάφρ.: Μοσχή Φωτεινή, εκδόσεις Τόπος).
«Είτε έδινε μάχες με φτερωτούς δαίμονες, είτε κατέβαινε στον Κάτω Κόσμο, είτε επινοούσε τον πρώτο στον κόσμο καταδυτικό κώδωνα, ο Αλέξανδρος ενέπνεε τους λαούς ως ήρωας, ακόμη και ως θεός», λέει ο συγγραφέας της έρευνας. Αλλωστε ο πρώτος που φρόντισε να κάνει θρυλικό το όνομά του ήταν ο ίδιος ο Αλέξανδρος, καλλιεργώντας την εικόνα του άτρωτου: Μιμούνταν απροκάλυπτα τους αρχαίους ήρωες του Μακεδονικού βασιλείου, τον Ηρακλή και τον Διόνυσο και αναπαρήγαγε τα «σενάρια» περί θεϊκής καταγωγής του. Σύγχρονοί του ιστορικοί, όπως ο Καλλισθένης και ο Κλείταρχος, συνέτειναν στην ενίσχυση αυτού του θρύλου, αφηγούμενοι φανταστικές ιστορίες για τα κατορθώματά του. Ακόμα όμως και οι πληροφορίες που δίνουν οι μετριοπαθέστεροι ιστορικοί, όπως ο Χάρης ο Μυτιληναίος απέπνεαν ένα εξωτικό άρωμα, με ιστορίες για τον πλούτο και τα μαγικά αντικείμενα της περσικής Αυλής.
«Κεντρικό στοιχείο της προσωπικότητας του Αλεξάνδρου, στο οποίο δίνει έμφαση ο ιστορικός Αρριανός, ήταν ο πόθος του, μία σχεδόν θρησκευτική επιθυμία που τον ωθούσε να οδηγήσει τον εαυτό του, αλλά και τον στρατό του, σε όλο και πιο μεγάλους εξερευνητικούς άθλους», αναφέρεται στην εισαγωγή του βιβλίου. «Αυτό, σε συνδυασμό με το πάθος του για την ποίηση του Ομήρου και το ηρωικό ιδεώδες που αντιπροσώπευε ο Αχιλλέας, εξασφάλιζε ότι το εύρος της προσωπικότητάς του πάντα θα ξεπερνούσε τα όρια των συνηθισμένων ανθρώπων».
Βιβλία με ανάλογο περιεχόμενο έχουν υπάρξει πολλά. Ωστόσο, όλα τερματίζουν την αφήγησή τους στο θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Αντιθέτως, για τον Στόουνμαν, αυτό το γεγονός αποτελεί απλώς την αφετηρία. Στο βιβλίο συγκεντρώνονται πρώτη φορά εκατοντάδες περιπετειώδεις θρύλοι που οι λαοί ανέπλασαν στις εθνικές τους αφηγήσεις. Ας δούμε μερικές:
ΜΑΚΕΔΟΝΑΣ ΕΞ ΑΙΓΥΠΤΟΥ
ΠΡΙΝ το όνομα του Αλεξάνδρου εμπλακεί στη διαμάχη Ελλάδας και Σκοπίων, η δική του καταγωγή είχε δώσει τροφή για εκατοντάδες θρύλους. Οι Αιγύπτιοι τον θεωρούσαν γιο του Νεκτανεβώ Β' (τελευταίος από τους ανεξάρτητους φαραώ της Αιγύπτου, ο οποίος ηττημένος εγκαταλείπει την Αίγυπτο). Σύμφωνα με κάποιους καταφεύγει στη Μακεδονία και ζητάει άσυλο στην αυλή του βασιλιά Φιλίππου. Εκεί ερωτεύεται τη βασίλισσα Ολυμπιάδα και χρησιμοποιώντας τον κυνισμό αλλά και τη μαγική του τέχνη, προσπαθεί να γίνει εραστής της. «Ο Νεκτανεβώ παροτρύνει τη βασίλισσα να συνευρεθεί με τον θεό Αμμωνα, που έχει μαλλιά και γενειάδα από χρυσό και κέρατα επίσης χρυσά που φύονται από το κεφάλι του». Συλλέγοντας βότανα από την εξοχή, «έφτιαξε ένα μείγμα, έπειτα έπλασε μία γυναικεία φιγούρα από κερί και έγραψε επάνω το όνομα της Ολυμπιάδας». Στη συνέχεια, «ψάλλοντας τις κατάλληλες μαγικές φράσεις, προκαλεί στην Ολυμπιάδα ένα ερωτικό όνειρο στο οποίο εμφανίζεται μία παρόμοια μορφή και την κάνει να προσμένει την επίσκεψη του ίδιου του θεού».
Σε ένα άλλο απόσπασμα ο Νεκτανεβώ αναλαμβάνει τον ρόλο όχι του μάγου πλέον, αλλά του αγύρτη: «Έβαλε μία προβιά από το πιο απαλό μαλλί προβάτου με τα κέρατα ακόμα καρφωμένα στο κεφάλι. Τα κέρατα έλαμπαν σαν χρυσάφι. Είχε προμηθευτεί ακόμα ένα εβένινο σκήπτρο, έναν λευκό χιτώνα και ένα μανδύα που έμοιαζε με δέρμα ερπετού. Φορώντας τα, μπήκε στο υπνοδωμάτιο, όπου η Ολυμπιάς ήταν κρυμμένη κάτω από τα σκεπάσματα, κρυφοκοιτάζοντας διστακτικά. Τον είδε να μπαίνει, αλλά δεν φοβήθηκε, γιατί έμοιαζε ακριβώς με τον θεό στο όνειρό της. Οι λύχνοι ήταν αναμμένοι και η Ολυμπιάς σκέπασε το πρόσωπό της. Ο Νεκτανεβώ, αφήνοντας το σκήπτρο του στην άκρη, ανέβηκε στο κρεβάτι και συνευρέθηκε μαζί της. Έπειτα είπε: «Ηρέμησε γυναίκα, στη μήτρα σου κουβαλάς ένα αρσενικό παιδί που θα πάρει εκδίκηση για σένα και θα γίνει βασιλιάς και κυρίαρχος του κόσμου όλου. Επειτα έφυγε από το δωμάτιο, κρύβοντας όλα τα εξαρτήματα της περιβολής του».
Στη δική του ζωή, πάντως, η απουσία των γυναικών είναι καταφανής. Παρ' όλα αυτά ο Στόουνμαν συγκέντρωσε κάποιες. Μια από αυτές θέλει τη βασίλισσα Θάληστρη των Αμαζόνων να επισκέπτεται τον Αλέξανδρο όταν εκείνος είχε στρατοπεδεύσει παρά τον ποταμό Τάναϊ (Ντον). «Η βασίλισσα έμεινε κοντά του δεκατρείς ημέρες, τόσες, δηλαδή, όσες να βεβαιωθεί ότι καρποφόρησε η συνεύρεση μαζί του ("συγγενέσθαι τεκνοποιΐας χάριν")». Ετσι η Θάληστρις είναι η πρώτη απ' όλες τις Αμαζόνες για την οποία γνωρίζουμε τον πατέρα του παιδιού της (οι Αμαζόνες συνήθως κρατούσαν τους άνδρες περιορισμένους σε ένα νησί όπου τους επισκέπτονταν τακτικά προκειμένου να συνευρεθούν μαζί τους, πρακτική αντίστοιχη με εκείνη των Βραχμάνων, που έτσι εξασφάλιζαν τη διαιώνισή τους.) Παρά τον μεγάλο αριθμό πηγών που αναφέρουν την ιστορία, σίγουρα πρόκειται για μύθο. Μάλιστα, όταν ο Ονησίκριτος ανάγνωσε στην αυλή όσα είχε γράψει στα απομνημονεύματά του για τον Αλέξανδρο και την Αμαζόνα βασίλισσα, ένας από τους διαδόχους του Αλεξάνδρου, ο βασιλιάς της Θράκης Λυσίμαχος, γνωρίζοντας πόσο ψευδολόγος ήταν ο Ονησίκριτος, αναφώνησε περιπαικτικά: «Κι εγώ πού ήμουν τότε;»
Μια πιο άγνωστη ιστορία διασώζεται στον Κώδικα 197 στη Μονή Βαρλαάμ στα Μετέωρα καθώς και στον Σιναϊτικό Κώδικα στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης του Σινά. Η ιστορία αφορά τον Αλέξανδρο και τη Σεμίραμι κι έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον καθώς αντιστοιχεί, σε πολύ μεγάλο βαθμό, στην ιστορία που είναι πιο γνωστή, ίσως, σε μας από την όπερα του Πουτσίνι «Τουραντό». «Ο Αλέξανδρος επισκέπτεται την πριγκίπισσα Σεμίραμι ως υποψήφιος μνηστήρας. Ολοι οι μνηστήρες απειλούνται με εκτέλεση, εκτός αν απαντήσουν σε μία σειρά από γρίφους. Κάποιοι είναι απλά αινίγματα, όπως: "Ποιο δέντρο έχει δώδεκα κλαδιά με εξήντα φύλλα, μισά μαύρα και μισά λευκά;"» - "Ο χρόνος". Οι περισσότεροι, όμως, είναι πολυπλοκότεροι και η απάντησή τους έχει ηθικό ή θρησκευτικό χαρακτήρα, όπως: "Με τι τρέφονται οι άγγελοι;" - "Με τις καλές πράξεις των ανθρώπων". "Ποια αμαρτία φέρνει τον άνθρωπο στον Παράδεισο;" -"Αυτή για την οποία μετανοεί"». Ο θρησκευτικός χαρακτήρας αυτών των ερωτήσεων, ταιριάζει απόλυτα με την εύρεση του Κώδικα σε ένα μοναστήρι και μάλιστα υποδηλώνει πιθανή συγγραφή από μοναχό. Φαίνεται, πάντως, ότι οι μοναχοί της Μονής Βαρλαάμ είχαν γενικότερο ενδιαφέρον για τη μορφή του Αλεξάνδρου, καθώς ανάμεσα στις τοιχογραφίες της μονής υπάρχει μία πολύ σπάνια απεικόνιση του Αγίου Σισώη που κοιτάζει τα οστά του Αλεξάνδρου.
ΗΡΩΑΣ, ΤΥΡΑΝΝΟΣ... ΚΑΙ ΔΥΤΗΣ!
ΕΚΤΟΣ από τις ιστορίες που αφορούν -έστω και μεγεθυμένα- τα κατορθώματα του βίου του υπάρχουν και κάποιες που είναι εντελώς μυθοπλαστικές. Σε μία από αυτές περιγράφεται μια φανταστική επίσκεψη του Αλέξανδρου στην Ιερουσαλήμ:
«Εδώ οι κάτοικοι της Ιουδαίας ανησυχούν για την άφιξη του στρατού του Αλεξάνδρου... Οι αρχηγοί των Ιουδαίων αποφασίζουν να παραδοθούν με αξιοπρέπεια. «Οι ιερείς ντύθηκαν με τα επίσημα ενδύματά τους και βγήκαν να τον προϋπαντήσουν, μαζί με ένα πλήθος ακολούθων...
«Η εμφάνισή σας είναι θεϊκή. Πείτε μου, ποιό θεό λατρεύετε; Γιατί δεν έχω δει ποτέ ιερείς κανενός θεού να είναι έτσι ντυμένοι», είπε ο Αλέξανδρος. «Λατρεύουμε έναν θεό που έφτιαξε τη γη και τον ουρανό και τα ορατά και τα αόρατα. Κανένας θνητός δεν μπορεί να τον αποκαλύψει», απάντησε ο ιερέας. «Είστε άξιοι ιερείς ενός αληθινού θεού. Πορευθείτε εν ειρήνη. Ο θεός σας θα γίνει και δικός μου και η ειρήνη μου θα σας συντροφεύει. Δεν θα σας αντιμετωπίσω όπως τα άλλα έθνη, γιατί είστε υπηρέτες του αληθινού θεού"», λέει ο Αλέξανδρος. Αυτός πρέπει να είναι ένας από τους πιο γρήγορους προσηλυτισμούς στην ιστορία των θρησκειών...
Οι Αιγύπτιοι από την άλλη, έχουν αναπτύξει έναν μύθο που αφορά στον καταδυτικό κώδωνα του Αλεξάνδρου. «Όταν ιδρύθηκε η πόλη, το λιμάνι ήταν γεμάτο από θαλάσσια τέρατα που έβγαιναν κάθε νύχτα και κατέστρεφαν ό,τι είχε χτιστεί την ημέρα. Γι' αυτό, ο Αλέξανδρος έφτιαξε ένα γυάλινο καταδυτικό κώδωνα και κατέβηκε για να δει τι συνέβαινε. Πήρε μαζί του αρκετούς καλλιτέχνες. Όταν ξαναβγήκε στην επιφάνεια έφτιαξε μπρούντζινα αντίγραφα των τεράτων, όπως τα είχαν απεικονίσει οι καλλιτέχνες. Τα έστησε μπροστά στην προκυμαία και τρόμαξε τα τέρατα, που δεν ξαναενόχλησαν τους τεχνίτες».
Αντιθέτως, στον ιουδαϊκό πολιτισμό υπάρχει μία περιγραφή που απαξιώνει τον Αλέξανδρο, παρουσιάζοντάς τον ως κλέφτη και ολετήρα. «Κατ' αυτή, όταν ο Αλέξανδρος κατέκτησε τα Ιεροσόλυμα, βρήκε τα βιβλία της σοφίας του Σολομώντα. Τα έδωσε στον δάσκαλό του, Αριστοτέλη, ο οποίος τα μετέφρασε στα ελληνικά και στη συνέχεια κατέστρεψε τα πρωτότυπα. Έτσι, όλη η σοφία της Δύσης προέρχεται από τη σοφία του Σολομώντα, την οποία ο Αριστοτέλης παρουσίασε ως ελληνική». Παρόμοιοι μύθοι αναφέρουν τον προσηλυτισμό του Μακεδόνα στη ζωροαστρική θρησκεία καθώς και τις αραβικές μεταφράσεις της ελληνικής επιστήμης που αρχικά ήταν περσική. «Οι ανεκδοτολογικές αυτές εικασίες ανακυκλώνονται έως σήμερα, σε σημείο που όλο το έργο του Αριστοτέλη να θεωρείται κλεμμένο από αφρικανικά χειρόγραφα τα οποία ο Σταγειρίτης ανακάλυψε στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας: αφαίρεσε τα ονόματα των πρωτότυπων συγγραφέων και τα αντικατέστησε με το δικό του».
Ενδιαφέρον επίσης έχει να παρατηρήσει κανείς πως ο μύθος μεταλλάσσεται και προσαρμόζεται σύμφωνα με τα κοινωνικά, πολιτικά και θρησκευτικά δεδομένα της κάθε εποχής. Για παράδειγμα, οι συγγραφείς της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας επέδειξαν μικρό μόνο ενδιαφέρον για τους θρύλους του κατακτητή, αλλά χρησιμοποίησαν τον ιστορικό Αλέξανδρο ως «εργαλείο» σκέψης και ως παράδειγμα τρυφηλότητας, αλαζονείας, καταχρήσεων και τυραννίας.
«Καθώς όμως η εποχή της αρχαιότητας τελείωνε, αυτή η αρνητική άποψη ξεθώριασε και ο Αλέξανδρος έγινε σύμβολο της «ειδωλολατρικής αναβίωσης» του 4ου αιώνα.
Με το τέλος του Μεσαίωνα, η μορφή του Αλεξάνδρου χάνει την κεντρική της θέση. «Οι λόγοι μπορούν να εντοπιστούν εν μέρει στην κοινωνική ανάπτυξη και εν μέρει στην αύξηση της γνώσης», λέει ο Στόουνμαν. «Κυρίως, όμως, στην άνοδο της αστικής τάξης και στο ξεθώριασμα των ιπποτικών ιδανικών. Στενά συνδεδεμένος με την ιπποτική παράδοση, ο Αλέξανδρος, αυτός ο θεοφοβούμενος ιππότης σταυροφόρος, έμοιαζε να ταιριάζει όλο και λιγότερο στη νέα τάξη πραγμάτων. Τα Μυθιστορήματα, επίσης, γραμμένα συνήθως σε καλαίσθητα ακριβά εικονογραφημένα χειρόγραφα, προορίζονταν για το αριστοκρατικό κοινό και ήταν δύσκολο να φτάσουν στους μέσους αναγνώστες. Όμως, στη νέα κοινωνία που διαμορφώθηκε δεν υπήρχαν αρκετοί αριστοκράτες για να συντηρήσουν μία εκδοτική παραγωγή, οπότε οι τυπογράφοι παρήγαγαν ό,τι αγόραζαν τα μεσαία κοινωνικά στρώματα».
ΠΗΓΗ: Enet.gr

Δεν κέρδισε το Όσκαρ ο «Κυνόδοντας»


Στο δανέζικο φιλμ «In A Better World» το Όσκαρ καλύτερης ξένης ταινίας. Όσκαρ Α’ Γυναικείου Ρόλου στη Νάταλι Πόρτμαν για την ερμηνεία της στο «Μαύρο Κύκνο» . Στο «Λόγο του Βασιλιά» το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας.


Το Όσκαρ για την καλύτερη ξενόγλωσση παραγωγή πήγε τελικά στη Δανέζικη ταινία «In A Better World». Το δράμα που παρουσιάζει τα αποτελέσματα της βίας ανάμεσα σε έθνη και γενιές, επικράτησε σε μία κατηγορία όπου υποψήφια ήταν και η ελληνική παραγωγή «Ο Κυνόδοντας», του Γιώργου Λάνθιμου.
Είναι η τρίτη φορά που ένα Δανέζικο φιλμ κατακτά το χρυσό αγαλματίδιο της Ακαδημίας. Η σκηνοθέτις Σούζαν Μπιρ είχε βραβευθεί και στο παρελθόν.
Η ταινία «Ο Λόγος του Βασιλιά» κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας.
Η Νάταλι Πόρτμαν κέρδισε το Οσκαρ Α' Γυναικείου ρόλου για την ερμηνεία της στην ταινία «Μαύρος Κύκνος», ενώ ο Κόλιν Φερθ το Α' Ανδρικού για το «Ο λόγος του Βασιλιά», για το οποίο επίσης ο Τομ Χούπερ πήρε το βραβείο Όσκαρ καλύτερης σκηνοθεσίας.



Στο φιλμ «Inside Job», που καταγγέλλει τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για το ρόλο τους στην πρόκληση της χειρότερης οικονομικής κρίσης από την εποχή του «κραχ», απονεμήθηκε το Όσκαρ καλύτερου ντοκιμαντέρ.
Το βραβείο παρέλαβαν ο σκηνοθέτης και παραγωγός Τσαρλς Φέργκιουσον, ο οποίος πρόσφατα είχε κερδίσει το βραβείο της Ένωσης Σκηνοθετών της Αμερικής και στον συμπαραγωγό τοης ταινίας Ώντρεϊ Μαρς.
Στον Ουαλικής καταγωγής Κρίστιαν Μπέιλ, που συγκαταλεγόταν στα φαβορί, πήγε τελικά το βραβείο Όσκαρ για το δεύτερο αντρικό ρόλο. Ο ηθοποιός υποδύεται έναν αποτυχημένο πρώην πυγμάχο που έχει εθιστεί στη χρήση κοκαΐνης, στην ταινία «Ο Μαχητής».
Ήταν το πρώτο βραβείο για τον ηθοποιό, που έχασε 13,5 κιλά προκειμένου να ενσαρκώσει την αληθινή ιστορία του Ντίκυ Έκλουντ, πρώην πρωταθλητή που έκανε χρήση ουσιών.


Ο Μπέιλ, 37 ετών, είναι γνωστός από το ρόλο του στον τελευταίο Μπάτμαν, όπου έμεινε στη σκιά του αδικοχαμένου Χιθ Λέτζερ. Είναι ο τρίτος Ουαλός που κερδίζει το Όσκαρ καλύτερου ηθοποιού, μετά τον Ρέι Μίλλαντ και τον Άντονι Χόπκινς.Η Μελίσα Λίο κέρδισε το βραβείο Όσκαρ δευτέρου γυναικείου ρόλου, επίσης για τη συμμετοχή της στον «Ο Μαχητή».
Η 50χρονη ηθοποιός, που υπολογιζόταν στους επικρατέστερους για το βραβείο, υποδύεται στο φίλμ τη σκληρή μητέρα των πυγμάχων Μαρκ Γουόλμπεργκ και Κρίστιαν Μπέιλ.
Η Λίο που αντιμετώπισε ισχυρό ανταγωνισμό από τις Εϊμυ Άνταμς και Ελένα Μπόναμ Κάρτερ, αμφότερες από την ταινία «Ο λόγος του Βασιλιά», κατόρθωσε να προσδώσει τρυφερή υπόσταση σε ένα σκληρό μητριαρχικό ρόλο στην ταινία. ήταν η δεύτερη υποψηφιότητα για το χρυσό αγαλματάκι στην καριέρα της, μετά από εκείνη δύο χρόνια πριν, για το ρόλο της στο φιλμ «Παγωμένος Ποταμός».
Το φιλμ κινουμένων σχεδίων «Toy Story 3» κερδισε το βραβείο Όσκαρ της κατηγορίας του και έγινε έτσι η 4η παραγωγή της εταιρείας Pixar που κατακτά την κορυφαία διάκριση στο θεσμό.
Το φιλμ ήταν το επικρατέστερο να κυριαρχήσει και είναι υποψήφιο και για Όσκαρ καλύτερης ταινίας. Αναφέρεται σε μία ομάδα πρωταγωνιστών των κινουμένων σχεδίων που παίρνουν σάρκα και οστά στην πραγματική ζωή όταν οι άνθρωποι δεν τους βλέπουν.


Στις 24 Μαρτίου το «Ίσως Αύριο» στις ελληνικές αίθουσες
Το Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας απέσπασε η ταινία «Ίσως, Αύριο» ( «In A Better World» ) της γνωστής Δανής σκηνοθέτιδας Σουσάνε Μπίερ («Μετά το Γάμο»- υποψήφια για Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας), αφήνοντας τον Ελληνικό Κυνόδοντα.. .εκτός νυμφώνος.
Πρόκειται για ένα δυνατό δράμα, σε σενάριο του βραβευμένου με Όσκαρ Άντερς Τόμας Τζένσεν και με πρωταγωνιστή τον Ούλριχ Τόμσεν ( «Centurion» ).
Η ταινία διαδραματίζεται σε ένα στρατόπεδο προσφύγων στην Αφρική, αλλά και σε μια επαρχιακή πόλη της Δανίας, όπου κυριαρχεί η ανιαρή καθημερινότητα. Οι ζωές δύο οικογενειών διασταυρώνονται και μια ασυνήθιστη, αλλά και ριψοκίνδυνη φιλία ανθίζει. Όμως η μοναξιά, η θλίψη και οι αδυναμίες παραμονεύουν. Πολύ σύντομα, η φιλία αυτή μετατρέπεται σε μια επικίνδυνη συμμαχία και σε μια αμείλικτη καταδίωξη, όπου οι ζωές όλων κινδυνεύουν.
Το «Ίσως, Αύριο» θα βγει στις ελληνικές αίθουσες στις 24 Μαρτίου.
Βραβεία Όσκαρ του 2011
- Καλύτερης ταινίας - «Ο Λόγος του Βασιλιά»
- Πρώτου Αντρικού Ρόλου - Κόλιν Φερθ - «Ο Λόγος του Βασιλιά»
- Πρώτου Γυναικείου Ρόλου - Νάταλι Πόρτμαν - «Μαύρος Κύκνος».
- Σκηνοθεσίας - Τομ Χούπερ - «Ο Λόγος του Βασιλιά»
- Δεύτερου Γυναικείου Ρόλου - Μελίσα Λίο - «The Fighter»
- Δεύτερου Αντρικού Ρόλου - Κρίστιαν Μπέιλ - «The Fighter»
- Διασκευασμένου Σεναρίου - Ααρον Σόρκιν - «The Social Network».
- Πρωτότυπου Σεναρίου - Ντέιβιντ Σέιντλερ - «Ο Λόγος του Βασιλιά»
- Ξένόγλωσσης ταινίας- «In a Better World» (Δανία)
- Κινουμένων Σχεδίων - «Toy Story 3»
- Τραγουδιού - «We Belong Together» από το «Toy Story 3»
- Μουσικής - «The Social Network»
- Μοντάζ - «The Social Network»
- Φωτογραφίας - «Inception»
- Ηχου - «Inception»
- Επεξεργασίας Ηχου - «Inception»
- Οπτικών Εφέ - «Inception»
- Καλλιτεχνική Διεύθυνση - «Η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων».
- Κοστούμια - «Η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων»
- Μακιγιαζ - «Ο Λυκάνθρωπος»
- Ντοκιμαντέρ - «Inside Job»
- Ντοκιμαντέρ μικρού Μήκους - «Strangers No More»
- Μικρού Μήκους - «God of Love»
- Κινουμένων σχεδίων μικρού μήκους - «The Lost Thing»
www.kathimerini.gr με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

"Gauguin Maker of Myth" Sheds New Light on Artist and Career at National Gallery of Art




Paul Gauguin, "Teha 'amana has Many Parents", 1893. Oil on canvas. Art Institute of Chicago, USA. ©Art Institute of Chicago, USA.

WASHINGTON, DC.- Paul Gauguin's (1848–1903) sumptuous, colorful images of Brittany and the islands of the South Seas, some of the most beloved in modern art, are among 100 works by the artist in the first major exhibition of his career in the United States in some 20 years. On view from February 27 through June 5, 2011, at the National Gallery of Art, Washington—the sole U.S. venue—the exhibition Gauguin: Maker of Myth, along with its accompanying catalogue, examines the role that myth-making played in Gauguin's art, shedding new light on his life and career.

The exhibition reflects the remarkable breadth of Gauguin's work with examples from every period (c. 1880–1903), medium (painting, watercolor, pastel, drawing, and prints, ceramic and wooden sculpture, and decorated functional objects), and genre (portraiture, still life, and landscape).

"Gauguin's use of stories and myth throughout his career continues to mesmerize audiences worldwide, and visitors to this exhibition will see through the many examples exhibited why he was one of the most important artists behind European modernism," said Earl A. Powell III, director, National Gallery of Art. "This fascinating reappraisal of his career would not be possible without the generosity of lenders, both public and private, from around the world."

Gauguin: Maker of Myth is organized around the most significant themes that pervade his created myths: artist as creator, the quest for spirituality, the search for an earthly paradise (and discovery of a paradise lost), re-creation of the past, archetypal females, and religious commonalities. Gauguin's myth-making drew from his own imagination as well as a wide range of European and non-Western sources, such as biblical literature, contemporary French poetry, Oceanic legends, Buddhism, and Hinduism. These themes interweave with one another throughout the exhibition, following Gauguin as he moved from one locale to another, explored different media, and as his knowledge of other cultures broadened.

Artist as creator: The exhibition opens with a series of powerful self-portraits, including Christ in the Garden of Olives (1889), Self-Portrait Vase in the Form of a Severed Head (1889), and the Gallery's Self-Portrait (1889), which present Gauguin's talent for role-playing as he adopts different identities of victim, saint, Christ-like martyr, sinner, and savage. Seen together, they suggest Gauguin's portrayal of himself as a heroic artist in search of deeper truths.

Quest for spirituality: Religious stories and imagery permeate Gauguin's work, but they appeared first in his Breton paintings. Deeply influenced by the intense spiritual atmosphere of Brittany, Gauguin responded with the experimental and highly personal Vision of the Sermon (Jacob Wrestling with the Angel) (1888)—the first of his works where color and space are radically different from reality. Despite rejections by the local clergy, Gauguin continued to depict the Passion, set amidst 19th-century Breton life, seen in The Yellow Christ (1889).

Earthly Paradise/Paradise lost: Lured to Tahiti in 1891 by reports of its unspoiled culture, Gauguin was disappointed upon arrival to discover the changes colonialism had brought to its capital of Papeete. Hoping to find a more authentic environment, he moved to the countryside and began painting the Tahiti of his dreams, replete with beautiful women, colorful flowers, and lush greenery—a world of tropical languor, the earthly Paradise he had hoped to find. Using titles rendered in Tahitian to emphasize a sense of exoticism and mystery, Gauguin poses questions through his art, as in the painting Aha oe feii? (What! Are You Jealous?) (1892).

Re-creating the past: The loss of ancient Polynesian culture deeply saddened Gauguin, who mourned the demise of a culture he never knew. Arii Matamoe (The Royal End) (1892) memorializes the death of the last Tahitian king, Pomare V, who died within days of Gauguin's arrival in Tahiti. With the royal's head dramatically displayed on a white cushion, the painting celebrates the "noble savage" and is a lament for the passing of an entire culture.

Confronted with the reality of disappearing Polynesian traditions, Gauguin turned to his art to re-create the gods, myths, and rituals that colonialism had replaced. He drew upon Western accounts of Tahitian culture, religious art of other cultures, and his own imagination to create sacred objects representing lost deities and religious practices, as seen in the relief carving Hina and Fatu (c. 1892), depicting a moon goddess and an earth god, and the painting of a temple ground in Parahi te Marae (There Are the Temple Grounds) (1892).

Archetypal females: Mythical females dominate much of Gauguin's art. Taken from sources as diverse as Christian parables, Polynesian myths, German folklore, ancient Peruvian burial practices, Hinduism, Buddhism, and his own imagination, the women in Gauguin's art are both seductive and destructive.

His Tahitian mistress served as a model for many of his works, most notably the famous Manao tupapau (The Spirit of the Dead Keeps Watch) (1892), where she is transformed into a recumbent Eve menaced by a ghostly spirit, or tupapau In Te Nave Nave Fenua (The Delightful Land) (1892), Gauguin again renders a Tahitian Eve, with her Garden of Eden transformed into a tropical forest, and the snake into a lizard. The monstrous female Oviri ("savage"), wholly constructed from Gauguin's imagination, represents his imagining of crushingly powerful womanhood. Gauguin counted his stoneware sculpture Oviri (1894) among his most important works, requesting that it be placed on his tombstone.

Religious commonalities: Gauguin's lifelong quest for spiritual harmony led him to look for connections among religions. In his art, Eastern and Western traditions intermingle, with Christianity freely mixing with Oceanic religions, Hinduism, and Buddhism. The subjects Gauguin approached, including creation, death, self-identity, dreams, and the longing for paradise, are addressed across different cultures. His beautiful, enigmatic compositions, such as Te Faaturuma (The Brooding Woman) (1892), Te Rerioa (The Dream) (1897), and Faa Iheihe (To Make Beautiful) (1898) have a contemplative quality; the questions they pose, like so much of Gauguin's art, remain unanswered.

Artdaily.org

Πολύχρωμοι ήταν οι Βούδες του Μπαμιγιάν




Αποκατάσταση των αγαλμάτων του Μπαμιγιάν.

Δέκα χρόνια πριν, ο αρχαιολογικός κόσμος παρακολουθούσε με δέος καθώς οι γιγάντιοι Βούδες του Μπαμιγιάν καταστρέφονταν από τους Ταλιμπάν. Σήμερα, ένα πρόγραμμα ανασυνθέτει τα χαμένα αριστουργήματα και μάλιστα στην αρχική τους μορφή: γεμάτα χρώματα.

Με την πτώση των Ταλιμπάν, Ευρωπαίοι και Ιάπωνες επιστήμονες της UNESCO, και υπό την αιγίδα της ΙCOMOS (Διεθνές Συμβούλιο Μνημείων και Θέσεων) συλλέγουν και συντηρούν τα χιλιάδες θραύσματα-τμήματα του γιγαντιαίου τρισδιάστατου παζλ που αποτελούν σήμερα οι Βούδες του Μπαμιγιάν. Τα αποτελέσματα της έρευνας είναι γεμάτα εκπλήξεις.

Συγκεκριμένα, σήμερα γίνεται γνωστό για πρώτη φορά ότι οι Βούδες ήταν χρωματιστοί. Μάλιστα, πριν την ισλαμοποίηση της περιοχής, τα αγάλματα είχαν δεχθεί πολλές επισκευές στον χρωματισμό τους. Ο μεγάλος Βούδας λοιπόν έφερε ιμάτιο εξωτερικά κόκκινο και εσωτερικά μπλε. Το ίδιο γινόταν και με τον μικρότερο, ο οποίος όμως σε νεότερη φάση είχε ιμάτιο λευκό, επιβεβαιώνοντας πηγές του 11ου αι. που διακρίνουν έναν κόκκινο και ένα λευκό Βούδα.

Η έρευνα γνωστοποίησε επίσης και περισσότερα στοιχεία σχετικά με τη χρονολογία και την κατασκευή των δύο αγαλμάτων. Έτσι, αν και σκαλισμένα στο βράχο, τα αγάλματα έφεραν γλυπτικές λεπτομέρειες από πηλό. Ο μικρός Βούδας χρονολογήθηκε μεταξύ 544 και 595 μ.Χ. ενώ ο μεγάλος τοποθετείται μεταξύ του 591 και 644 μ.Χ.

Μεγάλο ερώτημα παραμένει το κατά πόσο θα μπορέσουν οι Βούδες να υψωθούν και πάλι στο Μπαμιγιάν. Οι επιστήμονες λοιπόν είναι αισιόδοξοι, τουλάχιστον για τον μικρό Βούδα του οποίου τα τμήματα μπορούν να μπουν ξανά στην αρχική τους θέση. Πιο δύσκολα είναι τα πράγματα για το μεγάλο άγαλμα, κυρίως λόγω του βάθους όπου αναπτύχθηκε το ιδιαίτερα υφηλό ανάγλυφό του και το οποίο καλύπτει περίπου 12 μ.
Πηγή: Eurekalert,

Αρχαίο δημητριακό των Ίνκας επανέρχεται ως υγιεινή πρόταση




Το μεγάλο πλεονέκτημα της κινόα είναι η υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη

Οι Ισπανοί κονκισταδόροι απαγόρευσαν στους Ίνκας να την καλλιεργούν. Τώρα, όμως, οι Ευρωπαίοι το ξανασκέφτονται. Ο καρπός της κινόα, ενός φυτού που καλλιεργείται ψηλά στις Άνδεις, έχει εξαιρετική διατροφική αξία και πλησιάζει όλο και περισσότερο το Δυτικό τραπέζι.

Η κινόα ή χηνοπόδιο (Chenopodium quinoa) κατατάσσεται συνήθως στα δημητριακά, στην πραγματικότητα όμως δεν ανήκει στην οικογένεια των αγρωστωδών. Συγγενεύει περισσότερο με τον αμάραντο, ο οποίος επίσης έχει υψηλή διατροφική αξία. Το μεγάλο πλεονέκτημα της είναι η υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη, που κυμαίνεται από 12 έως 18 τοις εκατό. Σε αντίθεση με τις πρωτεΐνες των σιτηρών και του ρυζιού, οι πρωτεΐνες της κινόα έχουν μεγάλη και ισορροπημένη περιεκτικότητα σε λυσίνη και άλλα απαραίτητα αμινοξέα.

Γνωστή ως «τσισάγια μάμα», ή «μητέρα όλων των δημητριακών», η κινόα ήταν τόσο σημαντική για τους Ίνκας, ώστε η πρώτη σπορά του έτους γινόταν συνήθως από τον αυτοκράτορα, χρησιμοποιώντας ειδικά εργαλεία από χρυσό. Οι Ισπανοί κατακτητές αρχικά περιφρόνησαν την κινόα. Αργότερα απαγόρευσαν την καλλιέργειά της, επειδή οι σπόροι χρησιμοποιούνταν σε «παγανιστικές» τελετές», και ανάγκασαν τους αυτόχθονες να καλλιεργούν σιτηρά στη θέση της. Σήμερα όμως, η NASA εξετάζει τη χρήση της κινόα στο Ελεγχόμενο Οικολογικό Σύστημα Υποστήριξης Ζωής, ένα ερευνητικό πρόγραμμα για μακροχρόνιες επανδρωμένες αποστολές.

Μετά την κουζίνα της NASA, οι θρεπτικοί σπόροι φτάνουν τώρα στο πιάτο της μέσης δυτικής οικογένειας, συχνά ως υποκατάστατο των ζυμαρικών και γενικά των σιτηρών και του ρυζιού. Μεγαλύτερος εξαγωγέας κινόα είναι η Βολιβία, η φτωχότερη χώρα της Νοτίου Αμερικής, στην οποία αντιστοιχεί σήμερα το 46% της παγκόσμιας παραγωγής. Δεύτερη χώρα σε παραγωγή είναι το Περού, με μερίδιο 42%, και τρίτες έρχονται οι ΗΠΑ με 6%.

Το ποσοστό της καλλιεργήσιμης γης στη Βολιβία περιορίζεται στο 10%, ωστόσο η κινόα δεν έχει μεγάλες απαιτήσεις σε νερό και λίπασμα. Τα πάει καλά σε αμμώδη, φτωχά εδάφη και σε υψόμετρα άνω των 4.000 μέτρων. Τα αγρωστώδη δεν θα άντεχαν εύκολα σε τέτοιες συνθήκες. Λόγω καιρού, η φετινή σοδειά αναμένεται περιορισμένη. Κατά τα άλλα, όμως, οι ντόπιοι γεωργοί έχουν κάθε λόγο να τρίβουν τα χέρια τους: Η τιμή εξαγωγής έχει τριπλασιαστεί από το 2007 και φτάνει σήμερα τα 2,9 δολάρια το κιλό.

Πηγή: Newsroom ΔΟΛ,

Μετανάστευση ανθρώπων από την Αφρική


Το Τζεμπέλ Φάια
Η ανακάλυψη μιας συλλογής αρχαίων εργαλείων στη νοτιοανατολική Αραβική Χερσόνησο ρίχνει φως στις μεταναστευτικές διαδρομές που ακολούθησαν οι πρώτοι άνθρωποι φεύγοντας από την Αφρική αλλά και δημιουργεί νέα προβλήματα.
Τα πέτρινα εργαλεία, μερικά από τα οποία είναι έως και 125.000 χρόνων, θυμίζουν εκείνα που χρησιμοποιούσαν άνθρωποι στην Αφρική περίπου την ίδια περίοδο. Μία διεθνής ομάδα επιστημόνων με την επίβλεψη του Χανς-Πίτερ Ούερπμαν, που δημοσίευσε τα ευρήματά της στην ιστοσελίδα του περιοδικού «Science», εικάζει πως οι κατασκευαστές τους διέσχισαν την Ερυθρά Θάλασσα, περπάτησαν την Αραβική Χερσόνησο, όταν οι κλιματικές συνθήκες ήταν ευνοϊκές, και ίσως εγκαταστάθηκαν στην Ασία.
Άλλοι αρχαιολόγοι όμως υποστηρίζουν πως τα πέτρινα εργαλεία μπορεί να κατασκευάστηκαν από άλλους αρχαίους συγγενείς του ανθρώπου. Αυτή την άποψη τη βασίζουν σε γενετικά στοιχεία, τα οποία δείχνουν πως οι πρόγονοι των σημερινών μη Αφρικανών έφυγαν πριν από περίπου 65.000 χρόνια και εξαπλώθηκαν γρήγορα στην Ευρώπη, την Ασία, φτάνοντας έως και την Αυστραλία. Αμφισβητούν το πόρισμα της αρχαιολογικής ομάδας του Ούερπμαν, λέγοντας πως χρειάζονται επιπλέον στοιχεία από τις ιρανικές ακτές για να επαληθευθεί η θεωρία τους.
Τα στοιχεία δεν ξεκαθαρίζουν ποιο δρόμο πήρε ο άνθρωπος όταν μετανάστευσε από την Αφρική. Σπηλιές στο Ισραήλ που χρονολογούνται μεταξύ 80.000 και 120.000 ετών, και περιλαμβάνουν ανθρώπινα τεχνουργήματα και υπολείμματα, οδηγούν στο συμπέρασμα πως ακολούθησε μια βόρεια διαδρομή κατά μήκος του Νείλου ή από τη Σαχάρα. Οι πρώτοι εξερευνητές δεν φαίνεται να κατάφεραν να φτάσουν πολύ μακριά, όμως τα επόμενα κύματα ανθρώπων ακολούθησαν παρόμοιες διαδρομές.
Τα πέτρινα εργαλεία βρέθηκαν θαμμένα σε έναν αρχαιολογικό χώρο στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ο οποίος ονομάζεται Τζεμπέλ Φάια. Η ομάδα του Ούερπμαν λέει πως τα εργαλεία αυτά μάς δείχνουν μια διαφορετική μεταναστευτική διαδρομή, καθώς 2.000 χιλιόμετρα ερήμου χωρίζουν την Ερυθρά Θάλασσα από την Τζεμπέλ Φάια. Ομως πριν από 130.000 χρόνια, η γη βρισκόταν στο τέλος μιας εποχής παγετώνων. Η Ερυθρά Θάλασσα μπορεί να ήταν αρκετά ρηχή έτσι ώστε να τη διέσχισαν πεζή ή με σχεδίες, και η Αραβική Χερσόνησος να είχε μεταμορφωθεί από έρημο σε σαβάνα, σαν εκείνες της ανατολικής Αφρικής. Τα παλαιότερα εργαλεία που ανακαλύφθηκαν στην Τζεμπέλ Φάια είναι περίπου 125.000 ετών και τα νεότερα 40.000 ετών. Σύμφωνα με την επιστημονική ομάδα, τα παλαιότερα εργαλεία θυμίζουν πολύ εκείνα που χρησιμοποιούσαν άνθρωποι εκείνη την εποχή στην ανατολική Αφρική. Τα νεότερα εργαλεία, από την άλλη πλευρά, δεν έχουν κάποια χαρακτηριστικά στοιχεία που να τα κατατάσσουν σε κάποια συγκεκριμένη εποχή ή περιοχή.
Οι επιστήμονες που δημοσίευσαν τα ευρήματα, ισχυρίζονται πως η απουσία συγκεκριμένων χαρακτηριστικών μάς δείχνει ότι αυτοί οι πρώιμοι ανθρώπινοι πληθυσμοί κατέφθασαν από την Αφρική πριν από 125.000 χρόνια περίπου και μετά παρέμειναν στην Αραβική Χερσόνησο όταν αυτή μετατράπηκε πάλι σε έρημο. Η συγκεκριμένη περιοχή πιθανώς να χρησιμοποιήθηκε μετέπειτα σαν βάση για μακρύτερες μεταναστευτικές εκστρατείες στην υπόλοιπη Ασία.
Πηγή: Ελευθεροτυπία, έντυπη έκδοση

Από πού προήλθε ο θάνατος του βασιλιά Τουταγχαμών




Αιγυπτιακό βασιλικό ζεύγος όπου ο βασιλιάς απεικονίζεται όπως οι επιστήμονες φαντάζονται τον Τουταγχαμών.

Από τη στιγμή που ο βασιλιάς Τουταγχαμών ξετυλίχτηκε για πρώτη φορά, τον Νοέμβριο του 1925, το τέλος του αποτέλεσε ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της αρχαιολογίας. Η νεκροψία του 1925, η οποία διενεργήθηκε από τον αρχαιολόγο που έφερε τον φαραώ στο φως, Χάουαρντ Κάρτερ και τον Ντάγκλας Ντέρι του Αιγυπτιακού Πανεπιστημίου του Καΐρου, αναφερόταν σε έναν νεαρό άνδρα με ελαφρύ σκελετό και ύψος γύρω στα 1,65 μ. Από τα οστά και τα δόντια του ο Κάρτερ και ο Ντέρι τοποθέτησαν την ηλικία θανάτου μόλις στα 18. Δεν βρήκαν όμως ενδείξεις σχετικά με την αιτία. Η επόμενη μελέτη ακολούθησε το 1968. Ο Ρόναλντ Χάρισον , ανατόμος στο Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ, εξέτασε με ακτίνες Χ τη σορό χρησιμοποιώντας έναν φορητό σαρωτή τον οποίο πέρασε στην κρύπτη. Αποκαλύφθηκε επίσης ότι από τη μούμια έλειπαν το στέρνο και μεγάλο μέρος του θώρακα, όπως και η καρδιά, το μόνο όργανο που οι αρχαίοι αιγύπτιοι ταριχευτές επανατοποθετούσαν πάντοτε στη σορό. Μέσα από τη μελέτη επισημάνθηκε, με τη συνεισφορά και του συναδέλφου του Χάρισον Ρόμπερτ Κόνολι η ομάδα αίματος του βασιλιά. Ήταν όμοια με εκείνη ενός μυστηριώδους νεκρού που είχε βρεθεί στον τάφο KV 55 της Κοιλάδας των Βασιλέων και είχε φανερά πέσει θύμα πρακτικών εξάλειψης της υστεροφημίας του (damnatio memoriae). Μια λέπτυνση του οστού στο πίσω μέρους του κρανίου, ερμηνεύθηκε ως αποτέλεσμα αιμορραγίας από χτύπημα στο κεφάλι. Αυτό το σχόλιο πυροδότησε εικασίες ότι ο Τουταγχαμών είχε βίαιη κατάληξη και πιθανώς δολοφονήθηκε.

Στον 21ο αιώνα ήρθε η σειρά της σύγχρονης επιστήμης. Το 2002 το Ανώτατο Συμβούλιο Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου απέκτησε νέο επικεφαλής, τον Ζάχι Χαουάς , ο οποίος αποφάσισε ότι ήταν καιρός να δοθεί ένα τέλος σε όλες αυτές τις εικασίες. Ενέκρινε δύο μεγάλες μελέτες της μούμιας, εν μέρει χρηματοδοτούμενες από τηλεοπτικά κανάλια. Έτσι, το 2005, η σορός του Τουταγχαμών εξετάστηκε με τρισδιάστατη αξονική τομογραφία. Μέσα από τις 1.700 που επέτρεψαν να ανασυντεθεί το εσωτερικό της μούμιας, οι ειδικοί, ανάμεσά τους ο Φρανκ Ρούλι, επικεφαλής του ελβετικού προγράμματος για τις μούμιες του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης, επιβεβαίωσαν ότι δεν υπήρχε ένδειξη χτυπήματος στο κεφάλι. Η «εικόνα» που είχε δει ο Χάρισον οφειλόταν στο γεγονός ότι το σώμα βρισκόταν υπό γωνία όταν το εξέτασε με τις ακτίνες Χ. Ανακάλυψαν όμως ένα σπασμένο πόδι που ως τότε είχε περάσει απαρατήρητο. Δεν υπάρχουν δείγματα επούλωσης και το ταριχευτικό υγρό έχει στάξει στις ρωγμές του, κάτι το οποίο σημαίνει ότι το κάταγμα έγινε αμέσως πριν ή μετά τον θάνατο. Ορισμένα μέλη της ερευνητικής ομάδας, μεταξύ των οποίων ο κ. Ρούλι, θεώρησαν ότι το κάταγμα επήλθε ενόσω ο φαραώ ήταν ακόμη ζωντανός, προκαλώντας ίσως μια θανάσιμη αιμορραγία ή μόλυνση. Παρά την αντίθεση ορισμένων επιστημόνων, η άποψη που πέρασε στο ευρύ κοινό – μέσα και από ντοκυμαντέρ του Νational Geographic - ήταν η εξής: ο Τουταγχαμών πέθανε από επιπλοκές ύστερα από κάταγμα στο πόδι.

Στη δεύτερη μελέτη, την οποία επέβλεπαν ο Αλμπερτ Ζινκ του Ινστιτούτου για τις Μούμιες και τον Ανθρωπο των Πάγων της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας του Μπολτσάνο της Ιταλίας και ο Κάρστεν Πους του Πανεπιστημίου του Τύμπινγκεν της Γερμανίας, η ομάδα του κ. Χαουάς ανέλυσε τις αξονικές τομογραφίες ενώ πήραν και δείγματα DΝΑ για να τα συγκρίνουν με αντίστοιχα από 11 άλλες βασιλικές μούμιες και να ανασυγκροτήσουν ένα πιθανό γενεαλογικό δέντρο. Τα αποτελέσματα, τα οποία δημοσιεύθηκαν στις αρχές του 2010, έδειξαν ότι ο βασιλιάς ήταν τέκνο αιμομιξίας που πέθανε από ελονοσία. Ο Τουταγχαμών είχε νοσούντα οστά στο δεξιό πέλμα, ραιβοποδία στο αριστερό και υπερωιοσχιστία. Από το DΝΑ η ομάδα κατέληξε ότι η μούμια του KV 55 ήταν ο πατέρας του Τουταγχαμών - ο οποίος ταυτίστηκε συμβατικά με τον «αιρετικό» φαραώ Ακενατών - ενώ η μητέρα του βασιλιά ήταν αδελφή του μυστηριώδους νεκρού. «Ο θάνατος του Τουταγχαμών ήταν κατά πάσα πιθανότητα αποτέλεσμα της ελονοσίας σε συνδυασμό με την εν γένει ασθενική κράση του» ανακοίνωσε ο κ. Χαουάς.

Πέρυσι τον Ιούνιο όμως, μια σειρά από επιστολές στο επιστημονικό περιοδικό του Αμερικανικού Ιατρικού Συλλόγου επετέθησαν σχεδόν σε κάθε σημείο της έρευνας.

Η ειδική στα αρχαία οστά Μπρέντα Μπέικερ του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Αριζόνας, παραπονέθηκε ότι η μυστηριώδης μούμια ήταν πολύ νεαρή για να είναι ο πατέρας του Τουταγχαμών. Ο Τζέιμς Γκαμπλ, χειρουργός ορθοπεδικός στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ της Καλιφόρνιας, σε δήλωση στο "Νew Scientist" , επέκρινε τη διάγνωση του ραιβόποδου. Οι περισσότερες παραμορφώσεις θα μπορούσαν να είχαν προκληθεί από τη διαδικασία της ταρίχευσης. Ο Κρίστιαν Τίμαν και ο Κρίστιαν Μάγερ του Ινστιτούτου Τροπικής Ιατρικής Μπέρνχαρτ Νοχτ του Αμβούργου επεσήμαναν ότι ένας ενήλικος που είχε επιζήσει ως την ηλικία του Τουταγχαμών στην αρχαία Αίγυπτο θα πρέπει να είχε αποκτήσει σχεδόν ανοσία στην ελονοσία.

Αρκετοί ερευνητές που εξειδικεύονται στο αρχαίο DΝΑ, με τους οποίους ήλθε σε επαφή το «Νew Scientist», έχουν αμφιβολίες για τα ευρήματα. Οι αιτίες είναι κυρίως δύο. Η διάρκειά του DNA δεν μπορεί να είναι τόσο μεγάλη σε θερμά περιβάλλοντα, σαν εκείνο που βρήκε ο Κάρτερ όταν άνοιξε τον τάφο, ενώ η αλυσιδωτή αντίδραση της πολυμεράσης που πραγματοποιήθηκε για να για να ενισχύσει το DΝΑ των δειγμάτων συλλέγει και ίχνη σύγχρονου υλικού. Τέλος, για την ανεύρεση «συγγενειών» δεν χρησιμοποιήθηκε μιτοχονδριακό αλλά γονιδιακό DNA, μέσα από το οποίο μπορούν να προκύψουν ασάφειες και γενικεύσεις.

Ανιδράσεις υπήρξαν και από τον κ. Κόνολι, που ενίσχυσε ψηφιακά τις ακτινογραφίες του 1968 και υποστηρίζει ότι τα πλευρά του φαραώ «είχαν ήδη σπάσει όταν η σορός έφθασε στα χέρια των βασιλικών ταριχευτών». Ο κ. Κόνολι πιστεύει ότι ο Τουταγχαμών πέθανε σε δυστύχημα σε κάποια απόσταση από την έδρα του, κάτι το οποίο σημαίνει ότι όταν οι ταριχευτές ανέλαβαν τη σορό η σήψη είχε ήδη αρχίσει. Υποπτεύεται ότι οι ταριχευτές έκοψαν τον θώρακα για να αφαιρέσουν τα σαπισμένα όργανα όσο το δυνατόν πιο γρήγορα. Αυτό ίσως εξηγεί γιατί έλειπε η καρδιά: είχε αποσυντεθεί. Φαίνεται όμως ότι και άλλα στοιχεία δείχνουν ότι οι ταριχευτές είχαν μπροστά τους ένα πτώμα σε σήψη. Ο εγκέφαλος δεν είχε αφαιρεθεί συμβατικά ενώ η εντύπωση των Ντέρι Κάρτερ ότι «η μούμια φαινόταν καμένη» υποδεικνύει ότι για λόγους βιασύνης, οι ταριχευτές τη είχαν περιχύσει με ρητίνη, αντί να ακολουθήσουν ένα πιο αργό ρυθμό, υποβάλλοντας τελικά τη σορό σε ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες. «Αν το φέρετρο δεν ήταν ερμητικά κλειστό, ολόκληρος ο τάφος θα είχε τυλιχθεί στις φλόγες».

Η προοπτική για περαιτέρω πρόοδο φαντάζει φτωχή. Ορισμένοι ερευνητές έχουν ζητήσει την κοινοποίηση των στοιχείων από τις τελευταίες μελέτες, ώστε να αποτελέσουν αντικείμενο συζήτησης από όλους τους ειδικούς. Ο άνθρωπος όμως που θα μπορούσε να κινήσει μια τέτοια διαδικασία, ο κ. Χαουάς, περιγράφει τις μελέτες του ως «την τελευταία λέξη» σχετικά με τον θάνατο του Τουταγχαμών. Εν τω μεταξύ ο κ. Ρούλι συνιστά να μην παρασυρόμαστε από κανένα στερεότυπο. «Το ένστικτό μου μού λέει ότι μάλλον ήταν απλώς ένας κανονικός άνθρωπος» λέει, αν και προειδοποιεί ότι ακόμη είναι αδύνατον να πει κανείς κάτι με βεβαιότητα. Φαίνεται λοιπόν ότι ο θάνατος του Τουταγχαμών θα παραμείνει για πάντα καλυμμένος από μυστήριο.

Πηγή: Jo Marchant, Το Βήμα Online,

Ιδαίο Άντρο. Τα άγνωστα τάματα της σπηλιάς του Δία




Χρυσό κόσμημα με μορφή γυναικείας δαιδαλικής κεφαλής, από το Ιδαίο Άντρο.
Ένα βιβλίο γεμάτο θησαυρούς. Άγνωστα αρχαία ευρήματα από το Ιδαίο Άντρο, τη σπηλιά όπου γεννήθηκε ο Δίας στον Ψηλορείτη. Χρυσά, αργυρά και χάλκινα αντικείμενα, από φαγεντιανή, ελεφαντόδοντο και ορεία κρύσταλλο, όλα αναθήματα των ανθρώπων προς τον θεό. Κοσμήματα, ειδώλια, σκεύη, αγγεία, σφραγίδες, σκαραβαίοι, ελεφάντινα διακοσμητικά επίπλων. Αλλά επίσης κύμβαλα, τύμπανα και ασπίδες, αντικείμενα που είχαν άμεση σχέση με τον μύθο της γέννησης του Δία και της προστασίας του από τον Κρόνο. Επιπλέον, μια σφαιρική προσέγγιση του επί χιλιετίες ιερού τόπου με όλα τα μυθολογικά στοιχεία που κράτησαν στη μνήμη των ανθρώπων τη λατρεία προς τον πατέρα των θεών Δία —«διάδοχο» του νεαρού προϊστορικού θεού της Κρήτης—, τη φιλολογική παράδοση, την τέχνη, την ιστορία, ακόμη και την εκτεταμένη αρχαιοκαπηλία που αποστέρησε το Ιδαίο Άντρο από σημαντικότατο μέρος του πλούτου του, αφού το διέσπειραν σε όλο τον κόσμο.
Πρόκειται για την τελευταία κατάθεση στην αρχαιολογία τού προσφάτως εκλιπόντος Γιάννη Σακελλαράκη αλλά και της συζύγου του Έφης Σαπουνά-Σακελλαράκη, η οποία ανέλαβε την επιμέλεια του έργου. Παρ’ ότι έχουν περάσει 30 χρόνια από εκείνη την ανασκαφή, η οποία εκτός των άλλων έμεινε στα χρονικά της αρχαιολογίας για τις δύσκολες συνθήκες της σε υψόμετρο 1.538 μ., όπου έπρεπε να σπάζουν τον πάγο —αν και καλοκαίρι— για να σκάψουν το υγρό χώμα, αυτά τα σπουδαία ευρήματα παραμένουν ακόμη σε αποθήκες στο Ηράκλειο.
«Δεν είναι υπερβολή να λεχθεί ότι το Ιδαίο Άντρο περικλείει ολόκληρη την κρητική ιστορία, τουλάχιστον από την ύστερη Νεολιθική εποχή, πριν από το 3000 π.Χ., ως σήμερα, δηλαδή για 5.000 χρόνια. Γιατί από τότε είναι βέβαιη η κατοίκηση του σπηλαίου από βοσκούς και κυνηγούς» γράφει ο Γιάννης Σακελλαράκης. «Όμως ο ιερός τόπος δημιουργείται βαθμιαία καθώς οι ιεροτελεστίες καταλείπουν μόνιμα ίχνη, όπως εστίες φωτιάς, κηλίδες αίματος και ελαίου επάνω στην πέτρα, αφετηρίες για τη δημιουργία βωμών και λειτουργιών. Η ιερά γη πρέπει να παραμείνει αμόλυντη από γέννηση, θάνατο και γενετήσιες πράξεις, και ακόμη μπορεί να είναι και άβατον» προσθέτει.
Την ανασκαφή στο Ιδαίο Άντρο την ξεκίνησε το 1982 οργανώνοντας μια πραγματική επιχείρηση, αφού σε ένα σπήλαιο δεν ήταν δυνατόν να ακολουθήσει κανείς τον ορθόδοξο τρόπο αρχαιολογικής έρευνας. Πολυάριθμο συνεργείο εργατών, φυλάκων αρχαιοτήτων, τεχνητών ανασκαφής, γεωλόγων, αρχιτεκτόνων, πολιτικών μηχανικών, ηλεκτρολόγων, εργολάβων, ακόμη και μαγείρων, και φυσικά αρχαιολόγων —σύνολο 75 άτομα— εργάστηκε στην ανασκαφή. Αδιάψευστος μάρτυρας οι φωτογραφίες που αποτυπώνουν το εύρος του έργου.

Η σύληση και τα ευρήματα
Τα χώματα ήταν αναμοχλευμένα από τις «επίσημες» και ανεπίσημες λεηλασίες του ιερού, αλλά και από τη χρήση του σπηλαίου μέσα στους αιώνες. Σε σημείο τέτοιο μάλιστα ώστε να βρίσκονται ανάμεικτα νεολιθικά όστρακα με τουρκικά νομίσματα! Στο Ιδαίο Άντρο ο Σακελλαράκης ήρθε επίσης αντιμέτωπος με μία από τις μεγαλύτερες υποθέσεις αρχαιοκαπηλίας στην Κρήτη, αυτή που είχε λάβει χώρα στο τέλος του 19ου αιώνα, μετά την τυχαία ανακάλυψη από έναν βοσκό έξω από τη σπηλιά κάποιων αρχαίων αντικειμένων. Εννέα άτομα συνδέθηκαν τότε με αυτήν. Ο βασικός αρχαιοκάπηλος του Ιδαίου Άντρου ήταν ο Ιωάννης Μητσοτάκης, κάποια αντικείμενα της «συλλογής» του οποίου —χρυσά, ελεφάντινα και χάλκινα— αγόρασε η Αρχαιολογική Εταιρεία από τη χήρα του και τα δώρισε στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Εκείνο το καλοκαίρι του 1884 άλλωστε, όπως γράφει ο Γιάννης Σακελλαράκης, πλήθος Ανωγειανοί έσκαβαν για αρχαία στο Ιδαίο Άντρο. Αρκεί να ειπωθεί και το παράδοξο: ακόμη και οι νοικοκυρές που μετέφεραν χωνεμένη κοπριά για τα φυτά τους από τη Σπηλιάρα (όπως λένε στην Κρήτη το Ιδαίο Αντρο) έβρισκαν κομμάτια χρυσού ανακατεμένα με το χώμα.
Η ανασκαφή Σακελλαράκη επικεντρώθηκε στην κεντρική αίθουσα, στα μαύρα χώματα του βωμού, όπου αποκαλύφθηκαν τα περισσότερα και σημαντικότερα ευρήματα. Μεταξύ άλλων, 628 μικρά χρυσά αντικείμενα: κοσμήματα, μικρογραφικά αγγεία, τμήματα χρυσών ελασμάτων από επενδύσεις σκευών, κιβωτιδίων, ίσως και επίπλων. «Στα κοσμήματα του Ιδαίου Άντρου αποτυπώνονται όλες οι τεχνικές της αρχαίας χρυσοχοΐας. Τα κοσμήματα αποτελούνται από ελάσματα και διακοσμούνται με κοκκίδωση ή με συρματερή τεχνική, άλλα είναι περίτμητα ή έχουν ενθέσεις από πολύτιμα υλικά, άλλα φέρουν μορφές έκτυπες σε μήτρα» σημειώνεται στο βιβλίο. Ανάμεσα στα χιλιάδες κόκαλα μαυρισμένα από τη φωτιά και μερικοί αστράγαλοι αιγών και προβάτων, ένας από τους οποίους ήταν επενδυμένος με φύλλα ασημιού!
Ο Γιάννης Σακελλαράκης έκανε και άλλες ανασκαφές, αλλά δεν «εγκατέλειψε» ποτέ το Ιδαίο Άντρο. Μιλούσε πάντα γι’ αυτό, επισημαίνοντας άλλοτε τη σπουδαιότητά του για την αρχαία ιστορία και άλλοτε τη μεγάλη καταστροφή που προκάλεσαν οι αρχαιοκάπηλοι. Όλα αυτά περιέχονται στον τόμο, ένα έργο επιστημονικό... για όλους.

Η «Παναγία της Τήνου» των αρχαίων
«Τις τελετές προς τιμήν των θεών ασκούσε ένα πολυπρόσωπο ιερατείο. Στο Ιδαίο Άντρο αυτό το ιερατείο θα ήταν δυναμικό και με οικονομική ισχύ, που ήταν ταυτόχρονα και πολιτική» γράφει ο Γιάννης Σακελλαράκης. «Γνωρίζουμε λίγα για τα μυστήρια του Ιδαίου Άντρου. Πιθανώς επέδρασαν σε αυτά και άλλα αρχαία μυστήρια, όπως των Ορφικών και των Πυθαγορείων, με την ιδέα της αναγέννησης μετά τον θάνατο που ταιριάζει στη λατρεία του Δία που γεννιέται και πεθαίνει στον ίδιο τόπο» σημειώνει. Κορύφωση της τελετής για τον μυημένο ίσως αποτελούσε μάλιστα η θέαση του θρόνου του Δία, η ύπαρξη του οποίου μαρτυρείται στο Ιδαίο Άντρο από τα κομμάτια ελεφαντόδοντου που κοσμούσαν μεγάλο έπιπλο. Ένας ιερός τόπος φορτισμένος από τις ικεσίες και τις προσδοκίες των ανθρώπων και κατάφορτος από αναθήματα ήταν η σπηλιά του Δία, κάτι σαν την Παναγία της Τήνου σήμερα, τηρουμένων των αναλογιών. Οι άνθρωποι έκαναν οδοιπορία ημερών για να ανέβουν ως εκεί. Και όταν έφθαναν, πλούσιοι και φτωχοί, κρεμούσαν τα αναθήματά τους μέσα ή έξω από τη σπηλιά στα κλαδιά των δέντρων, προσέφεραν σφάγια για τον βωμό όπου τελούνταν ακατάπαυστα θυσίες, υποβάλλονταν σε δοκιμασίες και δέχονταν αδιαμαρτύρητα τις πράξεις του ιερατείου.

Το βιβλίο των Γιάννη Σακελλαράκη και Έφης Σαπουνά-Σακελλαράκη, «Ιδαίο Άντρο - Το σπήλαιο του Δία και οι θησαυροί του», κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίλητος εντός της εβδομάδας.


Πηγή: Μαρία Θερμού, Το Βήμα,

Αρχειοθήκη ιστολογίου